Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / မဇ္ဈိမနိကာယ (အဋ္ဌကထာ) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā)

    ၈. သလ္လေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

    8. Sallekhasuttavaṇṇanā

    ၈၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ သလ္လေခသုတ္တံ။ တတ္ထ မဟာစုန္ဒောတိ တသ္သ ထေရသ္သ နာမံ။ သာယန္ဟသမယန္တိ သာယန္ဟကာလေ။ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဧတ္ထ ပဋိသလ္လာနန္တိ တေဟိ တေဟိ သတ္တသင္ခာရေဟိ ပဋိနိဝတ္တိတ္ဝာ သလ္လာနံ နိလီယနံ, ဧကီဘာဝော ပဝိဝေကောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယော တတော ဝုဋ္ဌိတော, သော ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော နာမ ဟောတိ။ အယံ ပန ယသ္မာ ပဋိသလ္လာနာနံ ဥတ္တမတော ဖလသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာသိ, တသ္မာ ‘‘ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော’’တိ ဝုတ္တော။ ဘဂဝန္တံ အဘိဝာဒေတ္ဝာတိ သမဒသနခုဇ္ဇလဝိဘူသိတေန သိရသာ ဘဂဝန္တံ သက္ကစ္စံ ဝန္ဒိတ္ဝာ, အဘိဝာဒာပေတ္ဝာ ဝာ ‘‘သုခီ ဘဝ, စုန္ဒာ’’တိ ဧဝံ ဝစီဘေဒံ ကာရာပေတ္ဝာ, ဘဂဝာ ပန ကိရ ဝန္ဒိတော သမာနော သုဝဏ္ဏဒုန္ဒုဘိသဒိသံ ဂီဝံ ပဂ္ဂယ္ဟ ကဏ္ဏသုခံ ပေမနိယံ အမတာဘိသေကသဒိသံ ဗ္ရဟ္မဃောသံ နိစ္ဆာရေန္တော ‘‘သုခီ ဟောဟီ’’တိ တသ္သ တသ္သ နာမံ ဂဟေတ္ဝာ ဝဒတိ, ဧတံ အာစိဏ္ဏံ တထာဂတာနံ။ တတ္ရိဒံ သာဓကသုတ္တံ, ‘‘သက္ကော, ဘန္တေ, ဒေဝာနမိန္ဒော သာမစ္စော သပရိဇနော ဘဂဝတော ပာဒေ သိရသာ ဝန္ဒတီတိ, သုခီ ဟောတု ပဉ္စသိခ သက္ကော ဒေဝာနမိန္ဒော သာမစ္စော သပရိဇနော, သုခကာမာ ဟိ ဒေဝာ မနုသ္သာ အသုရာ နာဂာ ဂန္ဓဗ္ဗာ, ယေ စညေ သန္တိ ပုထုကာယာ’’တိ။ ဧဝဉ္စ ပန တထာဂတာ ဧဝရူပေ မဟေသက္ခေ ယက္ခေ အဘိဝဒန္တီတိ။

    81.Evaṃme sutanti sallekhasuttaṃ. Tattha mahācundoti tassa therassa nāmaṃ. Sāyanhasamayanti sāyanhakāle. Paṭisallānā vuṭṭhitoti ettha paṭisallānanti tehi tehi sattasaṅkhārehi paṭinivattitvā sallānaṃ nilīyanaṃ, ekībhāvo pavivekoti vuttaṃ hoti. Yo tato vuṭṭhito, so paṭisallānā vuṭṭhito nāma hoti. Ayaṃ pana yasmā paṭisallānānaṃ uttamato phalasamāpattito vuṭṭhāsi, tasmā ‘‘paṭisallānā vuṭṭhito’’ti vutto. Bhagavantaṃ abhivādetvāti samadasanakhujjalavibhūsitena sirasā bhagavantaṃ sakkaccaṃ vanditvā, abhivādāpetvā vā ‘‘sukhī bhava, cundā’’ti evaṃ vacībhedaṃ kārāpetvā, bhagavā pana kira vandito samāno suvaṇṇadundubhisadisaṃ gīvaṃ paggayha kaṇṇasukhaṃ pemaniyaṃ amatābhisekasadisaṃ brahmaghosaṃ nicchārento ‘‘sukhī hohī’’ti tassa tassa nāmaṃ gahetvā vadati, etaṃ āciṇṇaṃ tathāgatānaṃ. Tatridaṃ sādhakasuttaṃ, ‘‘sakko, bhante, devānamindo sāmacco saparijano bhagavato pāde sirasā vandatīti, sukhī hotu pañcasikha sakko devānamindo sāmacco saparijano, sukhakāmā hi devā manussā asurā nāgā gandhabbā, ye caññe santi puthukāyā’’ti. Evañca pana tathāgatā evarūpe mahesakkhe yakkhe abhivadantīti.

    ယာ ဣမာတိ ဣဒာနိ ဝတ္တဗ္ဗာဘိမုခံ ကရောန္တော ဝိယ အာဟ။ အနေကဝိဟိတာတိ နာနပ္ပကာရာ။ ဒိဋ္ဌိယောတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယော ။ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ သတ္တေသု ပာတုဘဝန္တိ။ အတ္တဝာဒပ္ပဋိသံယုတ္တာတိ ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပသ္သတီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တေန အတ္တဝာဒေန ပဋိသံယုတ္တာ, တာ ဝီသတိ ဘဝန္တိ။ လောကဝာဒပ္ပဋိသံယုတ္တာတိ ‘‘သသ္သတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တေန လောကဝာဒေန ပဋိသံယုတ္တာ, တာ အဋ္ဌ ဟောန္တိ သသ္သတော, အသသ္သတော, သသ္သတော စ အသသ္သတော စ, နေဝ သသ္သတော နာသသ္သတော, အန္တဝာ, အနန္တဝာ, အန္တဝာ စ အနန္တဝာ စ, နေဝန္တဝာ နာနန္တဝာ အတ္တာ စ လောကော စာတိ ဧဝံ ပဝတ္တတ္တာ။

    Yā imāti idāni vattabbābhimukhaṃ karonto viya āha. Anekavihitāti nānappakārā. Diṭṭhiyoti micchādiṭṭhiyo . Loke uppajjantīti sattesu pātubhavanti. Attavādappaṭisaṃyuttāti ‘‘rūpaṃ attato samanupassatī’’tiādinayappavattena attavādena paṭisaṃyuttā, tā vīsati bhavanti. Lokavādappaṭisaṃyuttāti ‘‘sassato attā ca loko cā’’tiādinayappavattena lokavādena paṭisaṃyuttā, tā aṭṭha honti sassato, asassato, sassato ca asassato ca, neva sassato nāsassato, antavā, anantavā, antavā ca anantavā ca, nevantavā nānantavā attā ca loko cāti evaṃ pavattattā.

    အာဒိမေဝာတိအာဒီသု အယမတ္ထော ကိံ နု ခော ဘန္တေ အာဒိမေဝ မနသိကရောန္တသ္သ အပ္ပတ္ဝာပိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ဝိပသ္သနာမိသ္သကပဌမမနသိကာရမေဝ မနသိကရောန္တသ္သ ဘိက္ခုနော ဧဝမေတာသံ ဧတ္တကေနေဝ ဥပာယေန ဧတာသံ ဒိဋ္ဌီနံ ပဟာနဉ္စ ပဋိနိသ္သဂ္ဂော စ ဟောတီတိ။ ဣဒဉ္စ ထေရော အတ္တနာ အနဓိမာနိကောပိ သမာနော အဓိမာနိကာနံ အဓိမာနပ္ပဟာနတ္ထံ အဓိမာနိကော ဝိယ ဟုတ္ဝာ ပုစ္ဆတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အပရေ ပနာဟု ‘‘ထေရသ္သ အန္တေဝာသိကာ အာဒိမနသိကာရေနေဝ ဒိဋ္ဌီနံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ ဟောတီတိ ဧဝံသညိနောပိ, သမာပတ္တိဝိဟာရာ သလ္လေခဝိဟာရာတိ ဧဝံသညိနောပိ အတ္ထိ။ သော တေသံ အတ္ထာယ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆတီ’’တိ။

    Ādimevātiādīsu ayamattho kiṃ nu kho bhante ādimeva manasikarontassa appatvāpi sotāpattimaggaṃ vipassanāmissakapaṭhamamanasikārameva manasikarontassa bhikkhuno evametāsaṃ ettakeneva upāyena etāsaṃ diṭṭhīnaṃ pahānañca paṭinissaggo ca hotīti. Idañca thero attanā anadhimānikopi samāno adhimānikānaṃ adhimānappahānatthaṃ adhimāniko viya hutvā pucchatīti veditabbo. Apare panāhu ‘‘therassa antevāsikā ādimanasikāreneva diṭṭhīnaṃ samucchedappahānaṃ hotīti evaṃsaññinopi, samāpattivihārā sallekhavihārāti evaṃsaññinopi atthi. So tesaṃ atthāya bhagavantaṃ pucchatī’’ti.

    ၈၂. အထသ္သ ဘဂဝာ တာသံ ဒိဋ္ဌီနံ ပဟာနူပာယံ ဒသ္သေန္တော ယာ ဣမာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယတ္ထ စေတာ ဒိဋ္ဌိယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိအာဒိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဧတေသု ဟိ ဧတာ ဒိဋ္ဌိယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ယထာဟ ‘‘ရူပေ ခော, ဘိက္ခဝေ, သတိ ရူပံ အဘိနိဝိသ္သ ဧဝံ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သော အတ္တာ သော လောကော သော ပေစ္စ ဘဝိသ္သာမိ နိစ္စော ဓုဝော သသ္သတော အဝိပရိဏာမဓမ္မော’’တိ (သံ. နိ. ၃.၁၅၂) ဝိတ္ထာရော။ အာရမ္မဏဝသေန ပန ဧကဝစနံ ကတ္ဝာ ယတ္ထ စာတိ အာဟ, ယသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧတ္ထ စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အနုသေန္တိ သမုဒာစရန္တီတိ ဣမေသံ ဧဝံ နာနာကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဇာတိဝသေန ဟိ အဇာတာ ဇာယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝုစ္စန္တိ။ ပုနပ္ပုနံ အာသေဝိတာ ထာမဂတာ အပ္ပဋိဝိနီတာ အနုသေန္တီတိ။ ကာယဝစီဒ္ဝာရံ သမ္ပတ္တာ သမုဒာစရန္တီတိ, ဣဒမေတေသံ နာနာကရဏံ။ တံ နေတံ မမာတိအာဒီသု တံ ပဉ္စက္ခန္ဓပ္ပဘေဒံ အာရမ္မဏမေတံ မယ္ဟံ န ဟောတိ, အဟမ္ပိ ဧသော န အသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာပိ န ဟောတီတိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပသ္သတောတိ ဧဝံ တာဝ ပဒတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

    82. Athassa bhagavā tāsaṃ diṭṭhīnaṃ pahānūpāyaṃ dassento yā imātiādimāha. Tattha yattha cetā diṭṭhiyo uppajjantītiādi pañcakkhandhe sandhāya vuttaṃ. Etesu hi etā diṭṭhiyo uppajjanti. Yathāha ‘‘rūpe kho, bhikkhave, sati rūpaṃ abhinivissa evaṃ diṭṭhi uppajjati, so attā so loko so pecca bhavissāmi nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo’’ti (saṃ. ni. 3.152) vitthāro. Ārammaṇavasena pana ekavacanaṃ katvā yattha cāti āha, yasmiṃ ārammaṇe uppajjantīti vuttaṃ hoti. Ettha ca uppajjanti anusenti samudācarantīti imesaṃ evaṃ nānākaraṇaṃ veditabbaṃ. Jātivasena hi ajātā jāyamānā uppajjantīti vuccanti. Punappunaṃ āsevitā thāmagatā appaṭivinītā anusentīti. Kāyavacīdvāraṃ sampattā samudācarantīti, idametesaṃ nānākaraṇaṃ. Taṃ netaṃ mamātiādīsu taṃ pañcakkhandhappabhedaṃ ārammaṇametaṃ mayhaṃ na hoti, ahampi eso na asmi, eso me attāpi na hotīti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passatoti evaṃ tāva padattho veditabbo.

    ယသ္မာ ပန ဧတ္ထ ဧတံ မမာတိ တဏ္ဟာဂာဟော, တဉ္စ ဂဏ္ဟန္တော အဋ္ဌသတတဏ္ဟာဝိစရိတပ္ပဘေဒံ တဏ္ဟာပပဉ္စံ ဂဏ္ဟာတိ။ ဧသောဟမသ္မီတိ မာနဂာဟော, တဉ္စ ဂဏ္ဟန္တော နဝပ္ပဘေဒံ မာနပပဉ္စံ ဂဏ္ဟာတိ။ ဧသော မေ အတ္တာတိ ဒိဋ္ဌိဂာဟော, တဉ္စ ဂဏ္ဟန္တော ဒ္ဝာသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတပ္ပဘေဒံ ဒိဋ္ဌိပပဉ္စံ ဂဏ္ဟာတိ။ တသ္မာ နေတံ မမာတိ ဝဒန္တော ဘဂဝာ ယထာဝုတ္တပ္ပဘေဒံ တဏ္ဟာပပဉ္စံ ပဋိက္ခိပတိ။ နေသောဟမသ္မီတိ မာနပပဉ္စံ။ န မေသော အတ္တာတိ ဒိဋ္ဌိပပဉ္စံ။ ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌာယေဝ စေတ္ထ တဏ္ဟာမာနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧဝမေတန္တိ ဧဝံ ‘‘နေတံ မမာ’’တိအာဒိနာ အာကာရေန ဧတံ ခန္ဓပဉ္စကံ။ ယထာဘူတန္တိ ယထာ သဘာဝံ, ယထာ အတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ခန္ဓပဉ္စကဉ္ဟိ ဧတေနေဝ အာကာရေန အတ္ထိ။ မမန္တိအာဒိနာ ပန ဂယ္ဟမာနမ္ပိ တေနာကာရေန နေဝတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော။ သမ္မပ္ပညာယ ပသ္သတောတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂပညာပရိယောသာနာယ ဝိပသ္သနာပညာယ သုဋ္ဌု ပသ္သန္တသ္သ။ ဧဝမေတာသန္တိ ဧတေန ဥပာယေန ဧတာသံ။ ပဟာနံ ပဋိနိသ္သဂ္ဂောတိ ဥဘယမ္ပေတံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနသ္သေဝာဓိဝစနံ။

    Yasmā pana ettha etaṃ mamāti taṇhāgāho, tañca gaṇhanto aṭṭhasatataṇhāvicaritappabhedaṃ taṇhāpapañcaṃ gaṇhāti. Esohamasmīti mānagāho, tañca gaṇhanto navappabhedaṃ mānapapañcaṃ gaṇhāti. Eso me attāti diṭṭhigāho, tañca gaṇhanto dvāsaṭṭhidiṭṭhigatappabhedaṃ diṭṭhipapañcaṃ gaṇhāti. Tasmā netaṃ mamāti vadanto bhagavā yathāvuttappabhedaṃ taṇhāpapañcaṃ paṭikkhipati. Nesohamasmīti mānapapañcaṃ. Na meso attāti diṭṭhipapañcaṃ. Diṭṭhekaṭṭhāyeva cettha taṇhāmānā veditabbā. Evametanti evaṃ ‘‘netaṃ mamā’’tiādinā ākārena etaṃ khandhapañcakaṃ. Yathābhūtanti yathā sabhāvaṃ, yathā atthīti vuttaṃ hoti. Khandhapañcakañhi eteneva ākārena atthi. Mamantiādinā pana gayhamānampi tenākārena nevatthīti adhippāyo. Sammappaññāya passatoti sotāpattimaggapaññāpariyosānāya vipassanāpaññāya suṭṭhu passantassa. Evametāsanti etena upāyena etāsaṃ. Pahānaṃ paṭinissaggoti ubhayampetaṃ samucchedappahānassevādhivacanaṃ.

    ဧဝံ ဘဂဝာ အာဒိမနသိကာရေနေဝ ဒိဋ္ဌီနံ ပဟာနံ ဟောတိ နု ခော နောတိ အာယသ္မတာ မဟာစုန္ဒေန အဓိမာနိကာနံ ဝသေန ပဉ္ဟံ ပုဋ္ဌော သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနံ ဒသ္သေတ္ဝာ ဣဒာနိ သယမေဝ အဓိမာနိကာနံ ဈာနံ ဝိဘဇန္တော ဌာနံ ခော ပနေတန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အဓိမာနိကာ နာမ ယေသံ အပ္ပတ္တေ ပတ္တသညာယ အဓိမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သ္ဝာယံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော နေဝ လောကဝဋ္ဋာနုသာရီနံ ဗာလပုထုဇ္ဇနာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န အရိယသာဝကာနံ။ န ဟိ သောတာပန္နသ္သ ‘‘သကဒာဂာမီ အဟ’’န္တိ အဓိမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န သကဒာဂာမိသ္သ ‘‘အနာဂာမီ အဟ’’န္တိ, န အနာဂာမိနော ‘‘အရဟာ အဟ’’န္တိ, ကာရကသ္သေဝ ပန သမထဝသေန ဝာ ဝိပသ္သနာဝသေန ဝာ ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသသ္သ နိစ္စံ ယုတ္တပယုတ္တသ္သ အာရဒ္ဓဝိပသ္သကသ္သ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တသ္သ ဟိ သမထဝိက္ခမ္ဘိတာနံ ဝာ ဝိပသ္သနာဝိက္ခမ္ဘိတာနံ ဝာ ကိလေသာနံ သမုဒာစာရံ အပသ္သတော ‘‘သောတာပန္နော အဟန္တိ ဝာ, သကဒာဂာမီ, အနာဂာမီ , အရဟာ အဟ’’န္တိ ဝာ အဓိမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တလင္ဂရတိသ္သပဗ္ဗတဝာသိဓမ္မဒိန္နတ္ထေရေန ဩဝာဒိယမာနတ္ထေရာနံ ဝိယ။

    Evaṃ bhagavā ādimanasikāreneva diṭṭhīnaṃ pahānaṃ hoti nu kho noti āyasmatā mahācundena adhimānikānaṃ vasena pañhaṃ puṭṭho sotāpattimaggena diṭṭhippahānaṃ dassetvā idāni sayameva adhimānikānaṃ jhānaṃ vibhajanto ṭhānaṃ kho panetantiādimāha. Tattha adhimānikā nāma yesaṃ appatte pattasaññāya adhimāno uppajjati, svāyaṃ uppajjamāno neva lokavaṭṭānusārīnaṃ bālaputhujjanānaṃ uppajjati, na ariyasāvakānaṃ. Na hi sotāpannassa ‘‘sakadāgāmī aha’’nti adhimāno uppajjati, na sakadāgāmissa ‘‘anāgāmī aha’’nti, na anāgāmino ‘‘arahā aha’’nti, kārakasseva pana samathavasena vā vipassanāvasena vā vikkhambhitakilesassa niccaṃ yuttapayuttassa āraddhavipassakassa uppajjati. Tassa hi samathavikkhambhitānaṃ vā vipassanāvikkhambhitānaṃ vā kilesānaṃ samudācāraṃ apassato ‘‘sotāpanno ahanti vā, sakadāgāmī, anāgāmī , arahā aha’’nti vā adhimāno uppajjati, talaṅgaratissapabbatavāsidhammadinnattherena ovādiyamānattherānaṃ viya.

    ထေရသ္သ ကိရ အစိရူပသမ္ပန္နသ္သေဝ ဩဝာဒေ ဌတ္ဝာ ဗဟူ ဘိက္ခူ ဝိသေသံ အဓိဂစ္ဆိံသု။ တံ ပဝတ္တိံ သုတ္ဝာ တိသ္သမဟာဝိဟာရဝာသီ ဘိက္ခုသင္ဃော ‘‘န အဋ္ဌာနနိယောဇကော ထေရောတိ ထေရံ အာနေထာ’’တိ သမ္ဗဟုလေ ဘိက္ခူ ပာဟေသိ။ တေ ဂန္တ္ဝာ, ‘‘အာဝုသော, ဓမ္မဒိန္န ဘိက္ခုသင္ဃော တံ ပက္ကောသာပေတီ’’တိ အာဟံသု။ သော အာဟ ‘‘ကိံ ပန တုမ္ဟေ, ဘန္တေ, အတ္တာနံ ဂဝေသထ ပရ’’န္တိ? အတ္တာနံ သပ္ပုရိသာတိ, သော တေသံ ကမ္မဋ္ဌာနမဒာသိ, သဗ္ဗေဝ အရဟတ္တံ ပာပုဏိံသု။ ဘိက္ခုသင္ဃော ပုန အညေ ဘိက္ခူ ပာဟေသိ, ဧဝံ ယာဝတတိယံ ပဟိတာ သဗ္ဗေပိ တတ္ထေဝ အရဟတ္တံ ပတ္ဝာ ဝိဟရိံသု။

    Therassa kira acirūpasampannasseva ovāde ṭhatvā bahū bhikkhū visesaṃ adhigacchiṃsu. Taṃ pavattiṃ sutvā tissamahāvihāravāsī bhikkhusaṅgho ‘‘na aṭṭhānaniyojako theroti theraṃ ānethā’’ti sambahule bhikkhū pāhesi. Te gantvā, ‘‘āvuso, dhammadinna bhikkhusaṅgho taṃ pakkosāpetī’’ti āhaṃsu. So āha ‘‘kiṃ pana tumhe, bhante, attānaṃ gavesatha para’’nti? Attānaṃ sappurisāti, so tesaṃ kammaṭṭhānamadāsi, sabbeva arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Bhikkhusaṅgho puna aññe bhikkhū pāhesi, evaṃ yāvatatiyaṃ pahitā sabbepi tattheva arahattaṃ patvā vihariṃsu.

    တတော သင္ဃော ဂတဂတာ နာဂစ္ဆန္တီတိ အညတရံ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတံ ပာဟေသိ။ သော ဂန္တ္ဝာ စ, ‘‘ဘန္တေ, ဓမ္မဒိန္န တိက္ခတ္တုံ တိသ္သမဟာဝိဟာရဝာသီ ဘိက္ခုသင္ဃော တုယ္ဟံ သန္တိကေ ပေသေသိ, တ္ဝံ နာမ သင္ဃသ္သ အာဏံ ဂရုံ န ကရောသိ, နာဂစ္ဆသီ’’တိ အာဟ။ ထေရော ကိမေတန္တိ ပဏ္ဏသာလံ အပ္ပဝိသိတ္ဝာဝ ပတ္တစီဝရံ ဂာဟာပေတ္ဝာ တာဝဒေဝ နိက္ခမိ, သော အန္တရာမဂ္ဂေ ဟင္ကနဝိဟာရံ ပာဝိသိ။ တတ္ထ စေကော မဟာထေရော သဋ္ဌိဝသ္သာတီတော အဓိမာနေန အရဟတ္တံ ပဋိဇာနာတိ။ ထေရော တံ ဥပသင္ကမိတ္ဝာ ဝန္ဒိတ္ဝာ ပဋိသန္ထာရံ ကတ္ဝာ အဓိဂမံ ပုစ္ဆိ။ ထေရော အာဟ ‘‘အာမ ဓမ္မဒိန္န, ယံ ပဗ္ဗဇိတေန ကာတဗ္ဗံ, စိရကတံ တံ မယာ, အတီတသဋ္ဌိဝသ္သောမ္ဟိ ဧတရဟီ’’တိ။ ကိံ, ဘန္တေ, ဣဒ္ဓိမ္ပိ ဝဠဉ္ဇေထာတိ။ အာမ ဓမ္မဒိန္နာတိ။ သာဓု ဝတ, ဘန္တေ, ဟတ္ထိံ တုမ္ဟာကံ ပဋိမုခံ အာဂစ္ဆန္တံ မာပေထာတိ။ သာဓာဝုသောတိ ထေရော သဗ္ဗသေတံ သတ္တပ္ပတိဋ္ဌံ တိဓာပဘိန္နံ နင္ဂုဋ္ဌံ ဗီဇယမာနံ သောဏ္ဍံ မုခေ ပက္ခိပိတ္ဝာ ဒ္ဝီဟိ ဒန္တေဟိ ဝိဇ္ဈိတုကာမံ ဝိယ ပဋိမုခံ အာဂစ္ဆန္တံ မဟာဟတ္ထိံ မာပေသိ။ သော တံ အတ္တနာယေဝ မာပိတံ ဟတ္ထိံ ဒိသ္ဝာ ဘီတော ပလာယိတုံ အာရဘိ။ တဒာဝ အတ္တာနံ ‘‘နာဟံ အရဟာ’’တိ ဉတ္ဝာ ဓမ္မဒိန္နသ္သ ပာဒမူလေ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတ္ဝာ ‘‘ပတိဋ္ဌာ မေ ဟောဟိ, အာဝုသော’’တိ အာဟ။ ဓမ္မဒိန္နော ‘‘မာ, ဘန္တေ, သောစိ, မာ အနတ္တမနော အဟောသိ, ကာရကာနံယေဝ အဓိမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ထေရံ သမသ္သာသေတ္ဝာ ကမ္မဋ္ဌာနမဒာသိ။ ထေရော တသ္သောဝာဒေ ဌတ္ဝာ အရဟတ္တံ ပာပုဏိ။

    Tato saṅgho gatagatā nāgacchantīti aññataraṃ vuḍḍhapabbajitaṃ pāhesi. So gantvā ca, ‘‘bhante, dhammadinna tikkhattuṃ tissamahāvihāravāsī bhikkhusaṅgho tuyhaṃ santike pesesi, tvaṃ nāma saṅghassa āṇaṃ garuṃ na karosi, nāgacchasī’’ti āha. Thero kimetanti paṇṇasālaṃ appavisitvāva pattacīvaraṃ gāhāpetvā tāvadeva nikkhami, so antarāmagge haṅkanavihāraṃ pāvisi. Tattha ceko mahāthero saṭṭhivassātīto adhimānena arahattaṃ paṭijānāti. Thero taṃ upasaṅkamitvā vanditvā paṭisanthāraṃ katvā adhigamaṃ pucchi. Thero āha ‘‘āma dhammadinna, yaṃ pabbajitena kātabbaṃ, cirakataṃ taṃ mayā, atītasaṭṭhivassomhi etarahī’’ti. Kiṃ, bhante, iddhimpi vaḷañjethāti. Āma dhammadinnāti. Sādhu vata, bhante, hatthiṃ tumhākaṃ paṭimukhaṃ āgacchantaṃ māpethāti. Sādhāvusoti thero sabbasetaṃ sattappatiṭṭhaṃ tidhāpabhinnaṃ naṅguṭṭhaṃ bījayamānaṃ soṇḍaṃ mukhe pakkhipitvā dvīhi dantehi vijjhitukāmaṃ viya paṭimukhaṃ āgacchantaṃ mahāhatthiṃ māpesi. So taṃ attanāyeva māpitaṃ hatthiṃ disvā bhīto palāyituṃ ārabhi. Tadāva attānaṃ ‘‘nāhaṃ arahā’’ti ñatvā dhammadinnassa pādamūle ukkuṭikaṃ nisīditvā ‘‘patiṭṭhā me hohi, āvuso’’ti āha. Dhammadinno ‘‘mā, bhante, soci, mā anattamano ahosi, kārakānaṃyeva adhimāno uppajjatī’’ti theraṃ samassāsetvā kammaṭṭhānamadāsi. Thero tassovāde ṭhatvā arahattaṃ pāpuṇi.

    စိတ္တလပဗ္ဗတေပိ တာဒိသောဝ ထေရော ဝသတိ။ ဓမ္မဒိန္နော တမ္ပိ ဥပသင္ကမိတ္ဝာ တထေဝ ပုစ္ဆိ။ သောပိ တထေဝ ဗ္ယာကာသိ။ တတော နံ ဓမ္မဒိန္နော ကိံ, ဘန္တေ, ဣဒ္ဓိမ္ပိ ဝဠဉ္ဇေထာတိ အာဟ။ အာမာဝုသောတိ။ သာဓု ဝတ, ဘန္တေ, ဧကံ ပောက္ခရဏိံ မာပေထာတိ။ ထေရော မာပေသိ။ ဧတ္ထ, ဘန္တေ, ပဒုမဂုမ္ဗံ မာပေထာတိ။ တမ္ပိ မာပေသိ။ ပဒုမဂုမ္ဗေ မဟာပဒုမံ မာပေထာတိ။ တမ္ပိ မာပေသိ။ ဧတသ္မိံ ပဒုမဂုမ္ဗေ ဌတ္ဝာ မဓုရသ္သရေန ဂာယန္တံ နစ္စန္တဉ္စ ဧကံ ဣတ္ထိဝိဂ္ဂဟံ မာပေထာတိ။ တမ္ပိ မာပေသိ။ သော ဧတံ, ဘန္တေ, ပုနပ္ပုနံ ဥပနိဇ္ဈာယထာတိ ဝတ္ဝာ သယံ ပာသာဒံ ပာဝိသိ။ ထေရသ္သ တံ ဥပနိဇ္ဈာယတော သဋ္ဌိဝသ္သာနိ ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသာ စလိံသု, သော တဒာ အတ္တာနံ ဉတ္ဝာ ပုရိမတ္ထေရော ဝိယ ဓမ္မဒိန္နတ္ထေရသ္သ သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတ္ဝာ အရဟတ္တံ ပာပုဏိ။

    Cittalapabbatepi tādisova thero vasati. Dhammadinno tampi upasaṅkamitvā tatheva pucchi. Sopi tatheva byākāsi. Tato naṃ dhammadinno kiṃ, bhante, iddhimpi vaḷañjethāti āha. Āmāvusoti. Sādhu vata, bhante, ekaṃ pokkharaṇiṃ māpethāti. Thero māpesi. Ettha, bhante, padumagumbaṃ māpethāti. Tampi māpesi. Padumagumbe mahāpadumaṃ māpethāti. Tampi māpesi. Etasmiṃ padumagumbe ṭhatvā madhurassarena gāyantaṃ naccantañca ekaṃ itthiviggahaṃ māpethāti. Tampi māpesi. So etaṃ, bhante, punappunaṃ upanijjhāyathāti vatvā sayaṃ pāsādaṃ pāvisi. Therassa taṃ upanijjhāyato saṭṭhivassāni vikkhambhitakilesā caliṃsu, so tadā attānaṃ ñatvā purimatthero viya dhammadinnattherassa santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā arahattaṃ pāpuṇi.

    ဓမ္မဒိန္နောပိ အနုပုဗ္ဗေန တိသ္သမဟာဝိဟာရံ အဂမာသိ။ တသ္မိဉ္စ သမယေ ထေရာ စေတိယင္ဂဏံ သမ္မဇ္ဇိတ္ဝာ ဗုဒ္ဓာရမ္မဏံ ပီတိံ ဥပ္ပာဒေတ္ဝာ နိသိန္နာ ဟောန္တိ, ဧတံ ကိရ တေသံ ဝတ္တံ။ တေန နေသံ ဧကောပိ ‘‘ဣဓ ပတ္တစီဝရံ ဌပေဟီ’’တိ ဓမ္မဒိန္နံ ဝတ္တာ ပုစ္ဆိတာပိ နာဟောသိ။ ဓမ္မဒိန္နော ဧသော ဘဝေယ္ယာတိ ဉတ္ဝာ ပန ပဉ္ဟံ ပုစ္ဆိံသု။ သော ပုစ္ဆိတပဉ္ဟေ တိဏ္ဟေန အသိနာ ကုမုဒနာဠကလာပံ ဝိယ ဆိန္ဒိတ္ဝာ ပာဒင္ဂုလိယာ မဟာပထဝိံ ပဟရိ။ ဘန္တေ အယံ အစေတနာ မဟာပထဝီပိ ဓမ္မဒိန္နသ္သ ဂုဏံ ဇာနာတိ။ တုမ္ဟေ ပန န ဇာနိတ္ထာတိ စ ဝတ္ဝာ ဣမံ ဂာထမာဟ –

    Dhammadinnopi anupubbena tissamahāvihāraṃ agamāsi. Tasmiñca samaye therā cetiyaṅgaṇaṃ sammajjitvā buddhārammaṇaṃ pītiṃ uppādetvā nisinnā honti, etaṃ kira tesaṃ vattaṃ. Tena nesaṃ ekopi ‘‘idha pattacīvaraṃ ṭhapehī’’ti dhammadinnaṃ vattā pucchitāpi nāhosi. Dhammadinno eso bhaveyyāti ñatvā pana pañhaṃ pucchiṃsu. So pucchitapañhe tiṇhena asinā kumudanāḷakalāpaṃ viya chinditvā pādaṅguliyā mahāpathaviṃ pahari. Bhante ayaṃ acetanā mahāpathavīpi dhammadinnassa guṇaṃ jānāti. Tumhe pana na jānitthāti ca vatvā imaṃ gāthamāha –

    ‘‘အစေတနာယံ ပထဝီ၊ ဝိဇာနာတိ ဂုဏာဂုဏံ။

    ‘‘Acetanāyaṃ pathavī, vijānāti guṇāguṇaṃ;

    သစေတနာထ ခော ဘန္တေ၊ န ဇာနာထ ဂုဏာဂုဏ’’န္တိ။

    Sacetanātha kho bhante, na jānātha guṇāguṇa’’nti.

    တာဝဒေဝ စ အာကာသေ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တ္ဝာ တလင္ဂရတိသ္သပဗ္ဗတမေဝ အဂမာသိ။ ဧဝံ ကာရကသ္သေဝ အဓိမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တသ္မာ ဘဂဝာ တာဒိသာနံ ဘိက္ခူနံ ဝသေန ဈာနံ ဝိဘဇန္တော ဌာနံ ခော ပနေတန္တိအာဒိမာဟ။

    Tāvadeva ca ākāse abbhuggantvā talaṅgaratissapabbatameva agamāsi. Evaṃ kārakasseva adhimāno uppajjati. Tasmā bhagavā tādisānaṃ bhikkhūnaṃ vasena jhānaṃ vibhajanto ṭhānaṃ kho panetantiādimāha.

    တသ္သတ္ထော, အတ္ထေတံ ကာရဏံ, နော နတ္ထိ။ ယေန ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု ဗာဟိရပရိဗ္ဗာဇကေဟိ သာဓာရဏံ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ။ပေ.။ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယ္ယ, ယံ ပန တသ္သ ဧဝမသ္သ သလ္လေခေန ဝိဟရာမီတိ, ယံ ပဋိပတ္တိဝိဓာနံ ကိလေသေ သံလိခတိ, တေနာဟံ ဝိဟရာမီတိ, တံ န ယုဇ္ဇတိ, န ဟိ အဓိမာနိကသ္သ ဘိက္ခုနော ဈာနံ သလ္လေခော ဝာ သလ္လေခပဋိပဒာ ဝာ ဟောတိ။ ကသ္မာ? အဝိပသ္သနာပာဒကတ္တာ။ န ဟိ သော ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတ္ဝာ တတော ဝုဋ္ဌာယ သင္ခာရေ သမ္မသတိ, ဈာနံ ပနသ္သ စိတ္တေကဂ္ဂမတ္တံ ကရောတိ, ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရော ဟောတိ။ တသ္မာ တမတ္ထံ ဒသ္သေန္တော ဘဂဝာ ‘‘န ခော ပနေတေ, စုန္ဒ, အရိယသ္သ ဝိနယေ သလ္လေခာ ဝုစ္စန္တိ, ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာ ဧတေ အရိယသ္သ ဝိနယေ ဝုစ္စန္တီ’’တိ အာဟ။

    Tassattho, atthetaṃ kāraṇaṃ, no natthi. Yena idhekacco bhikkhu bāhiraparibbājakehi sādhāraṇaṃ vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya, yaṃ pana tassa evamassa sallekhena viharāmīti, yaṃ paṭipattividhānaṃ kilese saṃlikhati, tenāhaṃ viharāmīti, taṃ na yujjati, na hi adhimānikassa bhikkhuno jhānaṃ sallekho vā sallekhapaṭipadā vā hoti. Kasmā? Avipassanāpādakattā. Na hi so jhānaṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya saṅkhāre sammasati, jhānaṃ panassa cittekaggamattaṃ karoti, diṭṭhadhammasukhavihāro hoti. Tasmā tamatthaṃ dassento bhagavā ‘‘na kho panete, cunda, ariyassa vinaye sallekhā vuccanti, diṭṭhadhammasukhavihārā ete ariyassa vinaye vuccantī’’ti āha.

    တတ္ထ ဧတေတိ ဈာနဓမ္မဝသေန ဗဟုဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဧတေ ပဌမဇ္ဈာနဓမ္မာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သမာပတ္တိဝသေန ဝာ, ဧကမ္ပိ ဟိ ပဌမဇ္ဈာနံ ပုနပ္ပုနံ သမာပတ္တိဝသေန ပဝတ္တတ္တာ ဗဟုတ္တံ ဂစ္ဆတိ။ အာရမ္မဏဝသေန ဝာ, ဧကမ္ပိ ဟိ ပဌမဇ္ဈာနံ ပထဝီကသိဏာဒီသု ပဝတ္တိဝသေန ဗဟုတ္တံ ဂစ္ဆတီတိ။ ဧသ နယော ဒုတိယတတိယစတုတ္ထဇ္ဈာနေသု။ အာရုပ္ပဈာနေသု ပန အာရမ္မဏဘေဒာဘာဝတော ပုရိမကာရဏဒ္ဝယဝသေနေဝ ဗဟုဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

    Tattha eteti jhānadhammavasena bahuvacanaṃ veditabbaṃ, ete paṭhamajjhānadhammāti vuttaṃ hoti. Samāpattivasena vā, ekampi hi paṭhamajjhānaṃ punappunaṃ samāpattivasena pavattattā bahuttaṃ gacchati. Ārammaṇavasena vā, ekampi hi paṭhamajjhānaṃ pathavīkasiṇādīsu pavattivasena bahuttaṃ gacchatīti. Esa nayo dutiyatatiyacatutthajjhānesu. Āruppajhānesu pana ārammaṇabhedābhāvato purimakāraṇadvayavaseneva bahuvacanaṃ veditabbaṃ.

    ယသ္မာ စေတေသံ အင္ဂာနိပိ သန္တာနိ အာရမ္မဏာနိပိ, နိဗ္ဗုတာနိ စေဝ သုခုမာနိ စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, တသ္မာ တာနိ သန္တာ ဧတေ ဝိဟာရာတိ ဧဝံ ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ အယံ တာဝ တေသံ စတုန္နမ္ပိ သာဓာရဏာ ဝဏ္ဏနာ။ ဝိသေသဝဏ္ဏနာ ပန ‘‘သဗ္ဗသော ရူပသညာန’’န္တိအာဒိပဒာနုသာရတော ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာ။ သာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ သဗ္ဗာကာရေန ဝုတ္တာယေဝ။

    Yasmā cetesaṃ aṅgānipi santāni ārammaṇānipi, nibbutāni ceva sukhumāni cāti vuttaṃ hoti, tasmā tāni santā ete vihārāti evaṃ vuttānīti veditabbāni. Ayaṃ tāva tesaṃ catunnampi sādhāraṇā vaṇṇanā. Visesavaṇṇanā pana ‘‘sabbaso rūpasaññāna’’ntiādipadānusārato vattabbā siyā. Sā visuddhimagge sabbākārena vuttāyeva.

    ၈၃. ဧဝံ ယသ္မာ အဓိမာနိကသ္သ ဘိက္ခုနော ဈာနဝိဟာရော အဝိပသ္သနာပာဒကတ္တာ သလ္လေခဝိဟာရော န ဟောတိ, န ဟိ သော ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတ္ဝာ တတော ဝုဋ္ဌာယ သင္ခာရေ သမ္မသတိ, စိတ္တေကဂ္ဂကရော ဒိဋ္ဌဓမ္မေ သုခဝိဟာရော ပနသ္သ ဟောတိ, တသ္မာ တမတ္ထံ ဒသ္သေန္တော ရူပဇ္ဈာနာနိ စ အရူပဇ္ဈာနာနိ စ ဝိဘဇိတ္ဝာ ဣဒာနိ စ ယတ္ထ သလ္လေခော ကာတဗ္ဗော စတုစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ, တဉ္စ ဝတ္ထုံ တဉ္စ သလ္လေခံ ဒသ္သေန္တော ဣဓ ခော ပန ဝောတိအာဒိမာဟ။

    83. Evaṃ yasmā adhimānikassa bhikkhuno jhānavihāro avipassanāpādakattā sallekhavihāro na hoti, na hi so jhānaṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya saṅkhāre sammasati, cittekaggakaro diṭṭhadhamme sukhavihāro panassa hoti, tasmā tamatthaṃ dassento rūpajjhānāni ca arūpajjhānāni ca vibhajitvā idāni ca yattha sallekho kātabbo catucattālīsāya ākārehi, tañca vatthuṃ tañca sallekhaṃ dassento idha kho pana votiādimāha.

    ကသ္မာ ပန ‘‘အဋ္ဌဟိ သမာပတ္တီဟိ အဝိဟိံသာဒယော သလ္လေခာ’’တိ ဝုတ္တာ? လောကုတ္တရပာဒကတ္တာ။ ဗာဟိရကာနဉ္ဟိ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ဝဋ္ဋပာဒကာယေဝ။ သာသနေ သရဏဂမနမ္ပိ လောကုတ္တရပာဒကံ, ပဂေဝ အဝိဟိံသာဒယော။ ဣမိနာယေဝ စ သုတ္တေန ဝေဒိတဗ္ဗံ ‘‘ယထာ ဗာဟိရကသ္သ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော ပဉ္စာဘိညသ္သာပိ ဒိန္နဒာနတော သာသနေ တိသရဏဂတသ္သ ဒိန္နဒာနံ မဟပ္ဖလတရံ ဟောတီ’’တိ။ ဣဒဉ္ဟိ သန္ဓာယ ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိသုတ္တေ ‘‘ဗာဟိရကေ ကာမေသု ဝီတရာဂေ ဒာနံ ဒတ္ဝာ ကောဋိသတသဟသ္သဂုဏာ ပာဋိကင္ခိတဗ္ဗာ။ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နေ ဒာနံ ဒတ္ဝာ အသင္ခေယ္ယာ အပ္ပမေယ္ယာ ဒက္ခိဏာ ပာဋိကင္ခိတဗ္ဗာ, ကော ပန ဝာဒော သောတာပန္နေ’’တိ ဝုတ္တံ (မ. နိ. ၃.၃၇၉)။ သရဏဂမနတော ပဋ္ဌာယ ဟိ တတ္ထ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော အဓိပ္ပေတောတိ, အယံ တာဝေတ္ထ ပာဠိယောဇနာ။

    Kasmā pana ‘‘aṭṭhahi samāpattīhi avihiṃsādayo sallekhā’’ti vuttā? Lokuttarapādakattā. Bāhirakānañhi aṭṭha samāpattiyo vaṭṭapādakāyeva. Sāsane saraṇagamanampi lokuttarapādakaṃ, pageva avihiṃsādayo. Imināyeva ca suttena veditabbaṃ ‘‘yathā bāhirakassa aṭṭhasamāpattilābhino pañcābhiññassāpi dinnadānato sāsane tisaraṇagatassa dinnadānaṃ mahapphalataraṃ hotī’’ti. Idañhi sandhāya dakkhiṇāvisuddhisutte ‘‘bāhirake kāmesu vītarāge dānaṃ datvā koṭisatasahassaguṇā pāṭikaṅkhitabbā. Sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanne dānaṃ datvā asaṅkheyyā appameyyā dakkhiṇā pāṭikaṅkhitabbā, ko pana vādo sotāpanne’’ti vuttaṃ (ma. ni. 3.379). Saraṇagamanato paṭṭhāya hi tattha sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno adhippetoti, ayaṃ tāvettha pāḷiyojanā.

    အနုပဒဝဏ္ဏနာယံ ပန ဣဓာတိ ဝိဟိံသာဒိဝတ္ထုဒီပနမေတံ။ ခော ပနာတိ နိပာတမတ္တံ။ ဝောတိ ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ, အယံ ပန သင္ခေပတ္ထော, ယဒေတံ ‘‘ပရေ ဝိဟိံသကာ ဘဝိသ္သန္တီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိဟိံသာဒိဝတ္ထုံ ဝဒာမ။ ဣဓ, စုန္ဒ, တုမ္ဟေဟိ သလ္လေခော ကာတဗ္ဗောတိ။

    Anupadavaṇṇanāyaṃ pana idhāti vihiṃsādivatthudīpanametaṃ. Kho panāti nipātamattaṃ. Voti karaṇatthe sāmivacanaṃ, ayaṃ pana saṅkhepattho, yadetaṃ ‘‘pare vihiṃsakā bhavissantī’’tiādinā nayena vihiṃsādivatthuṃ vadāma. Idha, cunda, tumhehi sallekho kātabboti.

    ဧဝံ သင္ခေပတော ဝတ္ဝာ ဣဒာနိ ဝိတ္ထာရေန္တော ‘‘ပရေ ဝိဟိံသကာ ဘဝိသ္သန္တိ, မယမေတ္ထ အဝိဟိံသကာ ဘဝိသ္သာမာတိ သလ္လေခော ကရဏီယော’’တိအာဒိမာဟ။

    Evaṃ saṅkhepato vatvā idāni vitthārento ‘‘pare vihiṃsakā bhavissanti, mayamettha avihiṃsakā bhavissāmāti sallekho karaṇīyo’’tiādimāha.

    တတ္ထ ပရေတိ ယေ ကေစိ ဣမံ သလ္လေခမနနုယုတ္တာ။ ဝိဟိံသကာ ဘဝိသ္သန္တီတိ ပာဏိနာ ဝာ လေဍ္ဍုနာ ဝာတိအာဒီဟိ သတ္တာနံ ဝိဟေသကာ ဘဝိသ္သန္တိ။ မယမေတ္ထ အဝိဟိံသကာ ဘဝိသ္သာမာတိ မယံ ပန ယတ္ထေဝ ဝတ္ထုသ္မိံ ပရေ ဧဝံ ဝိဟိံသကာ ဘဝိသ္သန္တိ, ဧတ္ထေဝ အဝိဟိံသကာ ဘဝိသ္သာမ, အဝိဟိံသံ ဥပ္ပာဒေတ္ဝာ ဝိဟရိသ္သာမ။ ဣတိ သလ္လေခော ကရဏီယောတိ ဧဝံ တုမ္ဟေဟိ သလ္လေခော ကာတဗ္ဗော ။ သလ္လေခောတိ စ ဣဓ အဝိဟိံသာဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အဝိဟိံသာ ဟိ ဝိဟိံသံ သလ္လေခတိ, တံ ဆိန္ဒတိ, တသ္မာ သလ္လေခောတိ ဝုစ္စတိ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ အယံ ပန ဝိသေသော။ ပရေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ ဧတ္ထ ကမ္မပထာနံ အန္တမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဉ္စ မိစ္ဆတ္တာနံ အာဒိမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဉ္စ မိသ္သေတ္ဝာ ဒိဋ္ဌိ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တထာ မယမေတ္ထ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ ဧတ္ထ စ ကမ္မပထကထာ ဝိတ္ထာရတော သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ္တေ အာဝိ ဘဝိသ္သတိ။ မိစ္ဆတ္တေသု မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒယော ဒ္ဝေဓာဝိတက္ကေ။

    Tattha pareti ye keci imaṃ sallekhamananuyuttā. Vihiṃsakā bhavissantīti pāṇinā vā leḍḍunā vātiādīhi sattānaṃ vihesakā bhavissanti. Mayamettha avihiṃsakā bhavissāmāti mayaṃ pana yattheva vatthusmiṃ pare evaṃ vihiṃsakā bhavissanti, ettheva avihiṃsakā bhavissāma, avihiṃsaṃ uppādetvā viharissāma. Iti sallekho karaṇīyoti evaṃ tumhehi sallekho kātabbo . Sallekhoti ca idha avihiṃsāva veditabbā. Avihiṃsā hi vihiṃsaṃ sallekhati, taṃ chindati, tasmā sallekhoti vuccati. Esa nayo sabbattha. Ayaṃ pana viseso. Pare micchādiṭṭhīti ettha kammapathānaṃ antamicchādiṭṭhiñca micchattānaṃ ādimicchādiṭṭhiñca missetvā diṭṭhi vuttāti veditabbā. Tathā mayamettha sammādiṭṭhīti vuttaṭṭhāne sammādiṭṭhi. Ettha ca kammapathakathā vitthārato sammādiṭṭhisutte āvi bhavissati. Micchattesu micchādiṭṭhiādayo dvedhāvitakke.

    အယံ ပနေတ္ထ သင္ခေပော, ပာဏံ အတိပာတေန္တီတိ ပာဏာတိပာတီ ပာဏဃာတကာတိ အတ္ထော။ အဒိန္နံ အာဒိယန္တီတိ အဒိန္နာဒာယီ, ပရသ္သ ဟာရိနောတိ အတ္ထော။ အဗ္ရဟ္မံ ဟီနံ လာမကဓမ္မံ စရန္တီတိ အဗ္ရဟ္မစာရီ, မေထုနဓမ္မပ္ပဋိသေဝကာတိ အတ္ထော။ ဗ္ရဟ္မံ သေဋ္ဌံ ပဋိပဒံ စရန္တီတိ ဗ္ရဟ္မစာရီ, မေထုနာ ပဋိဝိရတာတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ စ ဗ္ရဟ္မစရိယံ သလ္လေခောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဗ္ရဟ္မစရိယဉ္ဟိ အဗ္ရဟ္မစရိယံ သလ္လေခတိ။ မုသာ ဝဒန္တီတိ မုသာဝာဒီ, ပရေသံ အတ္ထဘဉ္ဇနကံ တုစ္ဆံ အလိကံ ဝာစံ ဘာသိတာရောတိ အတ္ထော။ ပိသုဏာ ဝာစာ ဧတေသန္တိ ပိသုဏဝာစာ။ ပရေသံ မမ္မစ္ဆေဒိကာ ဖရုသာ ဝာစာ ဧတေသန္တိ ဖရုသဝာစာ။ သမ္ဖံ နိရတ္ထကဝစနံ ပလပန္တီတိ သမ္ဖပ္ပလာပီ။ အဘိဇ္ဈာယန္တီတိ အဘိဇ္ဈာလူ, ပရဘဏ္ဍလုဗ္ဘနသီလာတိ အတ္ထော။ ဗ္ယာပန္နံ ပူတိဘူတံ စိတ္တမေတေသန္တိ ဗ္ယာပန္နစိတ္တာ။ မိစ္ဆာ ပာပိကာ ဝိညုဂရဟိတာ ဧတေသံ ဒိဋ္ဌီတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီ, ကမ္မပထပရိယာပန္နာယ နတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒိဝတ္ထုကာယ, မိစ္ဆတ္တပရိယာပန္နာယ အနိယ္ယာနိကဒိဋ္ဌိယာ စ သမန္နာဂတာတိ အတ္ထော။ သမ္မာ သောဘနာ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ ဧတေသံ ဒိဋ္ဌီတိ သမ္မာဒိဋ္ဌီ, ကမ္မပထပရိယာပန္နာယ အတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒိကာယ ကမ္မသ္သကတာဒိဋ္ဌိယာ, သမ္မတ္တပရိယာပန္နာယ မဂ္ဂဒိဋ္ဌိယာ စ သမန္နာဂတာတိ အတ္ထော။

    Ayaṃ panettha saṅkhepo, pāṇaṃ atipātentīti pāṇātipātī pāṇaghātakāti attho. Adinnaṃ ādiyantīti adinnādāyī, parassa hārinoti attho. Abrahmaṃ hīnaṃ lāmakadhammaṃ carantīti abrahmacārī, methunadhammappaṭisevakāti attho. Brahmaṃ seṭṭhaṃ paṭipadaṃ carantīti brahmacārī, methunā paṭiviratāti attho. Ettha ca brahmacariyaṃ sallekhoti veditabbaṃ. Brahmacariyañhi abrahmacariyaṃ sallekhati. Musā vadantīti musāvādī, paresaṃ atthabhañjanakaṃ tucchaṃ alikaṃ vācaṃ bhāsitāroti attho. Pisuṇā vācā etesanti pisuṇavācā. Paresaṃ mammacchedikā pharusā vācā etesanti pharusavācā. Samphaṃ niratthakavacanaṃ palapantīti samphappalāpī. Abhijjhāyantīti abhijjhālū, parabhaṇḍalubbhanasīlāti attho. Byāpannaṃ pūtibhūtaṃ cittametesanti byāpannacittā. Micchā pāpikā viññugarahitā etesaṃ diṭṭhīti micchādiṭṭhī, kammapathapariyāpannāya natthi dinnantiādivatthukāya, micchattapariyāpannāya aniyyānikadiṭṭhiyā ca samannāgatāti attho. Sammā sobhanā viññuppasatthā etesaṃ diṭṭhīti sammādiṭṭhī, kammapathapariyāpannāya atthi dinnantiādikāya kammassakatādiṭṭhiyā, sammattapariyāpannāya maggadiṭṭhiyā ca samannāgatāti attho.

    မိစ္ဆာသင္ကပ္ပာတိ အယာထာဝအနိယ္ယာနိကအကုသလသင္ကပ္ပာ။ ဧသ နယော မိစ္ဆာဝာစာတိအာဒီသု။ အယံ ပန ဝိသေသော, မိစ္ဆာသင္ကပ္ပာဒယော ဝိယ ဟိ မိစ္ဆာသတိ နာမ ပာဋိဧက္ကော ကောစိ ဓမ္မော နတ္ထိ, အတီတံ ပန စိန္တယတော ပဝတ္တာနံ စတုန္နမ္ပိ အကုသလက္ခန္ဓာနမေတံ အဓိဝစနံ။ ယမ္ပိ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ – ‘‘အတ္ထေသာ, ဘိက္ခဝေ, အနုသ္သတိ, နေသာ နတ္ထီတိ ဝဒာမိ, ပုတ္တလာဘံ ဝာ, ဘိက္ခဝေ, အနုသ္သရတော, ဓနလာဘံ ဝာ, ဘိက္ခဝေ, အနုသ္သရတော, ယသလာဘံ ဝာ, ဘိက္ခဝေ, အနုသ္သရတော’’တိ, တမ္ပိ တံ တံ စိန္တေန္တသ္သ သတိပတိရူပကေန ဥပ္ပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ ။ မိစ္ဆာဉာဏီတိ ဧတ္ထ စ မိစ္ဆာဉာဏန္တိ ပာပကိရိယာသု ဥပာယစိန္တာဝသေန ပာပံ ကတ္ဝာ ‘‘သုကတံ မယာ’’တိ ပစ္စဝေက္ခဏာကာရေန စ ဥပ္ပန္နော မောဟော ဝေဒိတဗ္ဗော, တေန သမန္နာဂတာ ပုဂ္ဂလာ မိစ္ဆာဉာဏီ။ သမ္မာဉာဏီတိ ဧတ္ထ ပန ဧကူနဝီသတိဘေဒံ ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏံ ‘‘သမ္မာဉာဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, တေန သမန္နာဂတာ ပုဂ္ဂလာ သမ္မာဉာဏီ။ မိစ္ဆာဝိမုတ္တီတိ အဝိမုတ္တာယေဝ သမာနာ ‘‘ဝိမုတ္တာ မယ’’န္တိ ဧဝံသညိနော, အဝိမုတ္တိယံ ဝာ ဝိမုတ္တိသညိနော။ တတ္ရာယံ ဝစနတ္ထော, မိစ္ဆာ ပာပိကာ ဝိပရီတာ ဝိမုတ္တိ ဧတေသံ အတ္ထီတိ မိစ္ဆာဝိမုတ္တီ။ မိစ္ဆာဝိမုတ္တီတိ စ ယထာဝုတ္တေနာကာရေန ပဝတ္တာနံ အကုသလက္ခန္ဓာနမေတံ အဓိဝစနံ။ ဖလသမ္ပယုတ္တာနိ ပန သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနိ အဋ္ဌင္ဂာနိ ဌပေတ္ဝာ သေသဓမ္မာ သမ္မာဝိမုတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သာ စ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိံ သလ္လိခိတ္ဝာ ဌိတတ္တာ သလ္လေခောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တတ္ထ နိယောဇေန္တော အာဟ ‘‘မယမေတ္ထ သမ္မာဝိမုတ္တီ ဘဝိသ္သာမာတိ သလ္လေခော ကရဏီယော’’တိ။

    Micchāsaṅkappāti ayāthāvaaniyyānikaakusalasaṅkappā. Esa nayo micchāvācātiādīsu. Ayaṃ pana viseso, micchāsaṅkappādayo viya hi micchāsati nāma pāṭiekko koci dhammo natthi, atītaṃ pana cintayato pavattānaṃ catunnampi akusalakkhandhānametaṃ adhivacanaṃ. Yampi vuttaṃ bhagavatā – ‘‘atthesā, bhikkhave, anussati, nesā natthīti vadāmi, puttalābhaṃ vā, bhikkhave, anussarato, dhanalābhaṃ vā, bhikkhave, anussarato, yasalābhaṃ vā, bhikkhave, anussarato’’ti, tampi taṃ taṃ cintentassa satipatirūpakena uppattiṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ . Micchāñāṇīti ettha ca micchāñāṇanti pāpakiriyāsu upāyacintāvasena pāpaṃ katvā ‘‘sukataṃ mayā’’ti paccavekkhaṇākārena ca uppanno moho veditabbo, tena samannāgatā puggalā micchāñāṇī. Sammāñāṇīti ettha pana ekūnavīsatibhedaṃ paccavekkhaṇāñāṇaṃ ‘‘sammāñāṇa’’nti vuccati, tena samannāgatā puggalā sammāñāṇī. Micchāvimuttīti avimuttāyeva samānā ‘‘vimuttā maya’’nti evaṃsaññino, avimuttiyaṃ vā vimuttisaññino. Tatrāyaṃ vacanattho, micchā pāpikā viparītā vimutti etesaṃ atthīti micchāvimuttī. Micchāvimuttīti ca yathāvuttenākārena pavattānaṃ akusalakkhandhānametaṃ adhivacanaṃ. Phalasampayuttāni pana sammādiṭṭhiādīni aṭṭhaṅgāni ṭhapetvā sesadhammā sammāvimuttīti veditabbā. Sā ca micchāvimuttiṃ sallikhitvā ṭhitattā sallekhoti veditabbā. Tattha niyojento āha ‘‘mayamettha sammāvimuttī bhavissāmāti sallekho karaṇīyo’’ti.

    ဣတော ပရာနိ တီဏိ နီဝရဏဝသေန ဝုတ္တာနိ။ အဘိဇ္ဈာလူ ဗ္ယာပန္နစိတ္တာတိ ဧဝံ ကမ္မပထေသု ဝုတ္တတ္တာ ပနေတ္ထ ပဌမာနိ ဒ္ဝေ နီဝရဏာနိ န ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ တတ္ထ ထိနမိဒ္ဓေန ပရိယုဋ္ဌိတာ အဘိဘူတာတိ ထိနမိဒ္ဓပရိယုဋ္ဌိတာ။ ဥဒ္ဓစ္စေန သမန္နာဂတာတိ ဥဒ္ဓတာ။ ဝိစိနန္တာ ကိစ္ဆန္တိ န သက္ကောန္တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကာတုန္တိ ဝိစိကိစ္ဆီ။ ကောဓနာတိအာဒီနိ ဒသ စိတ္တသ္သ ဥပက္ကိလေသဝသေန ဝုတ္တာနိ။ တတ္ထ ကောဓာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ ဓမ္မဒာယာဒဝတ္ထသုတ္တေသု ဝုတ္တံ။ အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော – ကောဓနာတိ ကုဇ္ဈနသီလာ။ ဥပနာဟီတိ ဥပနာဟနသီလာ, ဥပနာဟော ဝာ ဧတေသံ အတ္ထီတိ ဥပနာဟီ။ တထာ မက္ခီ ပလာသီ စ။ ဣသ္သန္တီတိ ဣသ္သုကီ။ မစ္ဆရာယန္တီတိ မစ္ဆရီ, မစ္ဆေရံ ဝာ ဧတေသံ အတ္ထီတိ မစ္ဆရီ။ သဌယန္တီတိ သဌာ, န သမ္မာ ဘာသန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ကေရာဋိကယုတ္တာနမေတံ အဓိဝစနံ။ မာယာ ဧတေသံ အတ္ထီတိ မာယာဝီ။ ထမ္ဘသမင္ဂိတာယ ထဒ္ဓာ။ အတိမာနယောဂေန အတိမာနီ။ ဝုတ္တပစ္စနီကနယေန သုက္ကပက္ခော ဝေဒိတဗ္ဗော။

    Ito parāni tīṇi nīvaraṇavasena vuttāni. Abhijjhālū byāpannacittāti evaṃ kammapathesu vuttattā panettha paṭhamāni dve nīvaraṇāni na vuttānīti veditabbāni. Tattha thinamiddhena pariyuṭṭhitā abhibhūtāti thinamiddhapariyuṭṭhitā. Uddhaccena samannāgatāti uddhatā. Vicinantā kicchanti na sakkonti sanniṭṭhānaṃ kātunti vicikicchī. Kodhanātiādīni dasa cittassa upakkilesavasena vuttāni. Tattha kodhādīsu yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ dhammadāyādavatthasuttesu vuttaṃ. Ayaṃ panettha vacanattho – kodhanāti kujjhanasīlā. Upanāhīti upanāhanasīlā, upanāho vā etesaṃ atthīti upanāhī. Tathā makkhī palāsī ca. Issantīti issukī. Maccharāyantīti maccharī, maccheraṃ vā etesaṃ atthīti maccharī. Saṭhayantīti saṭhā, na sammā bhāsantīti vuttaṃ hoti, kerāṭikayuttānametaṃ adhivacanaṃ. Māyā etesaṃ atthīti māyāvī. Thambhasamaṅgitāya thaddhā. Atimānayogena atimānī. Vuttapaccanīkanayena sukkapakkho veditabbo.

    ဒုဗ္ဗစာတိ ဝတ္တုံ ဒုက္ခာ ကိဉ္စိ ဝုစ္စမာနာ န သဟန္တိ။ တဗ္ဗိပရီတာ သုဝစာ။ ဒေဝဒတ္တာဒိသဒိသာ ပာပကာ မိတ္တာ ဧတေသန္တိ ပာပမိတ္တာ။ ဗုဒ္ဓာ ဝာ သာရိပုတ္တာဒိသဒိသာ ဝာ ကလ္ယာဏာ မိတ္တာ ဧတေသန္တိ ကလ္ယာဏမိတ္တာ။ ကာယဒုစ္စရိတာဒီသု စိတ္တဝောသ္သဂ္ဂဝသေန ပမတ္တာ။ ဝိပရီတာ အပ္ပမတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣမာနိ တီဏိ ပကိဏ္ဏကဝသေန ဝုတ္တာနိ။ အသ္သဒ္ဓာတိအာဒီနိ သတ္တ အသဒ္ဓမ္မဝသေန။ တတ္ထ တီသု ဝတ္ထူသု သဒ္ဓာ ဧတေသံ နတ္ထီတိ အသ္သဒ္ဓာ။ သုက္ကပက္ခေ သဒ္ဒဟန္တီတိ သဒ္ဓာ, သဒ္ဓာ ဝာ ဧတေသံ အတ္ထီတိပိ သဒ္ဓာ။ နတ္ထိ ဧတေသံ ဟိရီတိ အဟိရိကာ, အကုသလသမာပတ္တိယာ အဇိဂုစ္ဆမာနာနမေတံ အဓိဝစနံ။ ဟိရီ ဧတေသံ မနေ, ဟိရိယာ ဝာ ယုတ္တမနာတိ ဟိရိမနာ။ န ဩတ္တပ္ပန္တီတိ အနောတ္တပ္ပီ, အကုသလသမာပတ္တိယာ န ဘာယန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တဗ္ဗိပရီတာ ဩတ္တပ္ပီ။ အပ္ပံ သုတမေတေသန္တိ အပ္ပသ္သုတာ, အပ္ပန္တိ စ ထောကန္တိ န ဂဟေတဗ္ဗံ, နတ္ထီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ‘‘အပ္ပသ္သုတာ’’တိ ဟိ နိသ္သုတာ သုတဝိရဟိတာ ဝုစ္စန္တိ။ ဗဟု သုတမေတေသန္တိ ဗဟုသ္သုတာ, တထာဂတဘာသိတံ ဧကမ္ပိ ဂာထံ ယာထာဝတော ဉတ္ဝာ အနုရူပပဋိပန္နာနမေတံ အဓိဝစနံ။ ကုစ္ဆိတာ သီဒန္တီတိ ကုသီတာ, ဟီနဝီရိယာနမေတံ အဓိဝစနံ။ အာရဒ္ဓံ ဝီရိယမေတေသန္တိ အာရဒ္ဓဝီရိယာ, သမ္မပ္ပဓာနယုတ္တာနမေတံ အဓိဝစနံ, မုဋ္ဌာ သတိ ဧတေသန္တိ မုဋ္ဌသ္သတီ, နဋ္ဌသ္သတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဥပဋ္ဌိတာ သတိ ဧတေသန္တိ ဥပဋ္ဌိတသ္သတီ, နိစ္စံ အာရမ္မဏာဘိမုခပ္ပဝတ္တသတီနမေတံ အဓိဝစနံ။ ဒုဋ္ဌာ ပညာ ဧတေသန္တိ ဒုပ္ပညာ, နဋ္ဌပညာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပညာယ သမ္ပန္နာတိ ပညာသမ္ပန္နာ, ပညာတိ စ ဣဓ ဝိပသ္သနာပညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝိပသ္သနာသမ္ဘာရော ဟိ ပရိပူရော ဣမသ္မိံ ဌာနေ အာဂတော, တသ္မာ ဝိပသ္သနာပညာဝ အယန္တိ ပောရာဏာနံ အာဏာ။

    Dubbacāti vattuṃ dukkhā kiñci vuccamānā na sahanti. Tabbiparītā suvacā. Devadattādisadisā pāpakā mittā etesanti pāpamittā. Buddhā vā sāriputtādisadisā vā kalyāṇā mittā etesanti kalyāṇamittā. Kāyaduccaritādīsu cittavossaggavasena pamattā. Viparītā appamattāti veditabbā. Imāni tīṇi pakiṇṇakavasena vuttāni. Assaddhātiādīni satta asaddhammavasena. Tattha tīsu vatthūsu saddhā etesaṃ natthīti assaddhā. Sukkapakkhe saddahantīti saddhā, saddhā vā etesaṃ atthītipi saddhā. Natthi etesaṃ hirīti ahirikā, akusalasamāpattiyā ajigucchamānānametaṃ adhivacanaṃ. Hirī etesaṃ mane, hiriyā vā yuttamanāti hirimanā. Na ottappantīti anottappī, akusalasamāpattiyā na bhāyantīti vuttaṃ hoti. Tabbiparītā ottappī. Appaṃ sutametesanti appassutā, appanti ca thokanti na gahetabbaṃ, natthīti gahetabbaṃ. ‘‘Appassutā’’ti hi nissutā sutavirahitā vuccanti. Bahu sutametesanti bahussutā, tathāgatabhāsitaṃ ekampi gāthaṃ yāthāvato ñatvā anurūpapaṭipannānametaṃ adhivacanaṃ. Kucchitā sīdantīti kusītā, hīnavīriyānametaṃ adhivacanaṃ. Āraddhaṃ vīriyametesanti āraddhavīriyā, sammappadhānayuttānametaṃ adhivacanaṃ, muṭṭhā sati etesanti muṭṭhassatī, naṭṭhassatīti vuttaṃ hoti. Upaṭṭhitā sati etesanti upaṭṭhitassatī, niccaṃ ārammaṇābhimukhappavattasatīnametaṃ adhivacanaṃ. Duṭṭhā paññā etesanti duppaññā, naṭṭhapaññāti vuttaṃ hoti. Paññāya sampannāti paññāsampannā, paññāti ca idha vipassanāpaññā veditabbā. Vipassanāsambhāro hi paripūro imasmiṃ ṭhāne āgato, tasmā vipassanāpaññāva ayanti porāṇānaṃ āṇā.

    ဣဒာနိ ဧကမေဝ လောကုတ္တရဂုဏာနံ အန္တရာယကရံ အနိယ္ယာနိကဒိဋ္ဌိံ တီဟာကာရေဟိ ဒသ္သေန္တော သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သန္ဒိဋ္ဌိံ ပရာမသန္တီတိ သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ။ အာဓာနံ ဂဏ္ဟန္တီတိ အာဓာနဂ္ဂာဟီ, အာဓာနန္တိ ဒဠ္ဟံ ဝုစ္စတိ, ဒဠ္ဟဂ္ဂာဟီတိ အတ္ထော။ ယုတ္တကာရဏံ ဒိသ္ဝာဝ လဒ္ဓိံ ပဋိနိသ္သဇ္ဇန္တီတိ ပဋိနိသ္သဂ္ဂီ, ဒုက္ခေန ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဗဟုမ္ပိ ကာရဏံ ဒသ္သေတ္ဝာ န သက္ကာ ပဋိနိသ္သဂ္ဂံ ကာတုန္တိ ဒုပ္ပဋိနိသ္သဂ္ဂီ, ယေ အတ္တနော ဥပ္ပန္နံ ဒိဋ္ဌိံ ဣဒမေဝ သစ္စန္တိ ဒဠ္ဟံ ဂဏ္ဟိတ္ဝာ အပိ ဗုဒ္ဓာဒီဟိ ကာရဏံ ဒသ္သေတ္ဝာ ဝုစ္စမာနာ န ပဋိနိသ္သဇ္ဇန္တိ, တေသမေတံ အဓိဝစနံ။ တာဒိသာ ဟိ ပုဂ္ဂလာ ယံ ယဒေဝ ဓမ္မံ ဝာ အဓမ္မံ ဝာ ဂဏ္ဟန္တိ, တံ သဗ္ဗံ ‘‘ဧဝံ အမ္ဟာကံ အာစရိယေဟိ ကထိတံ, ဧဝံ အမ္ဟေဟိ သုတ’’န္တိ ကုမ္မောဝ အင္ဂာနိ သကေ ကပာလေ အန္တောယေဝ သမောဒဟန္တိ, ကုမ္ဘီလဂ္ဂာဟံ ဂဏ္ဟန္တိ န ဝိသ္သဇ္ဇန္တိ။ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန သုက္ကပက္ခော ဝေဒိတဗ္ဗော။

    Idāni ekameva lokuttaraguṇānaṃ antarāyakaraṃ aniyyānikadiṭṭhiṃ tīhākārehi dassento sandiṭṭhiparāmāsītiādimāha. Tattha sandiṭṭhiṃ parāmasantīti sandiṭṭhiparāmāsī. Ādhānaṃ gaṇhantīti ādhānaggāhī, ādhānanti daḷhaṃ vuccati, daḷhaggāhīti attho. Yuttakāraṇaṃ disvāva laddhiṃ paṭinissajjantīti paṭinissaggī, dukkhena kicchena kasirena bahumpi kāraṇaṃ dassetvā na sakkā paṭinissaggaṃ kātunti duppaṭinissaggī, ye attano uppannaṃ diṭṭhiṃ idameva saccanti daḷhaṃ gaṇhitvā api buddhādīhi kāraṇaṃ dassetvā vuccamānā na paṭinissajjanti, tesametaṃ adhivacanaṃ. Tādisā hi puggalā yaṃ yadeva dhammaṃ vā adhammaṃ vā gaṇhanti, taṃ sabbaṃ ‘‘evaṃ amhākaṃ ācariyehi kathitaṃ, evaṃ amhehi suta’’nti kummova aṅgāni sake kapāle antoyeva samodahanti, kumbhīlaggāhaṃ gaṇhanti na vissajjanti. Vuttavipariyāyena sukkapakkho veditabbo.

    ၈၄. ဧဝံ စတုစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ သလ္လေခံ ဒသ္သေတ္ဝာ ဣဒာနိ တသ္မိံ သလ္လေခေ စိတ္တုပ္ပာဒသ္သာပိ ဗဟူပကာရတံ ဒသ္သေတုံ စိတ္တုပ္ပာဒမ္ပိ ခော အဟန္တိအာဒိမာဟ။

    84. Evaṃ catucattālīsāya ākārehi sallekhaṃ dassetvā idāni tasmiṃ sallekhe cittuppādassāpi bahūpakārataṃ dassetuṃ cittuppādampi kho ahantiādimāha.

    တသ္သတ္ထော , အဟံ, စုန္ဒ, ကုသလေသု ဓမ္မေသု စိတ္တုပ္ပာဒမ္ပိ ဗဟူပကာရံ ဝဒာမိ, ယာ ပနေတာ ကာယေန စ ဝာစာယ စ အနုဝိဓိယနာ, ယထာ ပဌမံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ, တထေဝ တေသံ ဓမ္မာနံ ကာယေန ကရဏံ, ဝာစာယ စ ‘‘ကရောထာ’’တိ အာဏာပနံ ဝာ, ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဒီနိ ဝာ, တတ္ထ ဝာဒောယေဝ ကော, ဧကန္တဗဟူပကာရာယေဝ ဟိ တာ အနုဝိဓိယနာတိ ဒသ္သေတိ။ ကသ္မာ ပနေတ္ထ စိတ္တုပ္ပာဒောပိ ဗဟူပကာရောတိ? ဧကန္တဟိတသုခာဝဟတ္တာ အနုဝိဓိယနာနံ ဟေတုတ္တာ စ။

    Tassattho , ahaṃ, cunda, kusalesu dhammesu cittuppādampi bahūpakāraṃ vadāmi, yā panetā kāyena ca vācāya ca anuvidhiyanā, yathā paṭhamaṃ cittaṃ uppannaṃ, tatheva tesaṃ dhammānaṃ kāyena karaṇaṃ, vācāya ca ‘‘karothā’’ti āṇāpanaṃ vā, uggahaparipucchādīni vā, tattha vādoyeva ko, ekantabahūpakārāyeva hi tā anuvidhiyanāti dasseti. Kasmā panettha cittuppādopi bahūpakāroti? Ekantahitasukhāvahattā anuvidhiyanānaṃ hetuttā ca.

    ‘‘ဒာနံ ဒသ္သာမီ’’တိ ဟိ စိတ္တုပ္ပာဒော သယမ္ပိ ဧကန္တဟိတသုခာဝဟော အနုဝိဓိယနာနမ္ပိ ဟေတု, ဧဝဉ္ဟိ ဥပ္ပန္နစိတ္တတ္တာယေဝ ဒုတိယဒိဝသေ မဟာဝီထိံ ပိဒဟိတ္ဝာ မဟာမဏ္ဍပံ ကတ္ဝာ ဘိက္ခုသတသ္သ ဝာ ဘိက္ခုသဟသ္သသ္သ ဝာ ဒာနံ ဒေတိ, ‘‘ဘိက္ခုသင္ဃံ နိမန္တေထ ပူဇေထ ပရိဝိသထာ’’တိ ပရိဇနေ အာဏာပေတိ။ ဧဝံ ‘‘သင္ဃသ္သ စီဝရံ သေနာသနံ ဘေသဇ္ဇံ ဒသ္သာမီ’’တိ စိတ္တုပ္ပာဒော သယမ္ပိ ဧကန္တဟိတသုခာဝဟော အနုဝိဓိယနာနမ္ပိ ဟေတု, ဧဝံ ဥပ္ပန္နစိတ္တတ္တာယေဝ ဟိ စီဝရာဒီနိ အဘိသင္ခရောတိ ဒေတိ ဒာပေတိ စ။ ဧသ နယော သရဏဂမနာဒီသု။

    ‘‘Dānaṃ dassāmī’’ti hi cittuppādo sayampi ekantahitasukhāvaho anuvidhiyanānampi hetu, evañhi uppannacittattāyeva dutiyadivase mahāvīthiṃ pidahitvā mahāmaṇḍapaṃ katvā bhikkhusatassa vā bhikkhusahassassa vā dānaṃ deti, ‘‘bhikkhusaṅghaṃ nimantetha pūjetha parivisathā’’ti parijane āṇāpeti. Evaṃ ‘‘saṅghassa cīvaraṃ senāsanaṃ bhesajjaṃ dassāmī’’ti cittuppādo sayampi ekantahitasukhāvaho anuvidhiyanānampi hetu, evaṃ uppannacittattāyeva hi cīvarādīni abhisaṅkharoti deti dāpeti ca. Esa nayo saraṇagamanādīsu.

    ‘‘သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဟိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတ္ဝာဝ ပစ္ဆာ ကာယေန ဝာ ဝာစာယ ဝာ သရဏံ ဂဏ္ဟာတိ။ တထာ ‘‘ပဉ္စင္ဂံ အဋ္ဌင္ဂံ ဒသင္ဂံ ဝာ သီလံ သမာဒိယိသ္သာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတ္ဝာ ကာယေန ဝာ ဝာစာယ ဝာ သမာဒိယတိ, ‘‘ပဗ္ဗဇိတ္ဝာ စတူသု သီလေသု ပတိဋ္ဌဟိသ္သာမီ’’တိ စ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတ္ဝာ ကာယေန ဝာစာယ စ ပူရေတဗ္ဗံ သီလံ ပူရေတိ။ ‘‘ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေသ္သာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတ္ဝာဝ ဧကံ ဝာ နိကာယံ ဒ္ဝေ ဝာ တယော ဝာ စတ္တာရော ဝာ ပဉ္စ ဝာ နိကာယေ ဝာစာယ ဥဂ္ဂဏ္ဟာတိ။ ဧဝံ ဓုတင္ဂသမာဒာန-ကမ္မဋ္ဌာနုဂ္ဂဟ-ကသိဏပရိကမ္မ-ဈာနသမာပတ္တိဝိပသ္သနာမဂ္ဂဖလ- ပစ္စေကဗောဓိ-သမ္မာသမ္ဗောဓိဝသေန နေတဗ္ဗံ။

    ‘‘Saraṇaṃ gacchāmī’’ti hi cittaṃ uppādetvāva pacchā kāyena vā vācāya vā saraṇaṃ gaṇhāti. Tathā ‘‘pañcaṅgaṃ aṭṭhaṅgaṃ dasaṅgaṃ vā sīlaṃ samādiyissāmī’’ti cittaṃ uppādetvā kāyena vā vācāya vā samādiyati, ‘‘pabbajitvā catūsu sīlesu patiṭṭhahissāmī’’ti ca cittaṃ uppādetvā kāyena vācāya ca pūretabbaṃ sīlaṃ pūreti. ‘‘Buddhavacanaṃ uggahessāmī’’ti cittaṃ uppādetvāva ekaṃ vā nikāyaṃ dve vā tayo vā cattāro vā pañca vā nikāye vācāya uggaṇhāti. Evaṃ dhutaṅgasamādāna-kammaṭṭhānuggaha-kasiṇaparikamma-jhānasamāpattivipassanāmaggaphala- paccekabodhi-sammāsambodhivasena netabbaṃ.

    ‘‘ဗုဒ္ဓော ဘဝိသ္သာမီ’’တိ ဟိ စိတ္တုပ္ပာဒော သယမ္ပိ ဧကန္တဟိတသုခာဝဟော အနုဝိဓိယနာနမ္ပိ ဟေတု, ဧဝဉ္ဟိ ဥပ္ပန္နစိတ္တတ္တာယေဝ အပရေန သမယေန ကပ္ပသတသဟသ္သာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင္ခေယ္ယာနိ ကာယေန ဝာစာယ စ ပာရမိယော ပူရေတ္ဝာ သဒေဝကံ လောကံ တာရေန္တော ဝိစရတိ။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ စိတ္တုပ္ပာဒောပိ ဗဟူပကာရော။ ကာယဝာစာဟိ ပန အနုဝိဓိယနာ အတိဗဟူပကာရာယေဝာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

    ‘‘Buddho bhavissāmī’’ti hi cittuppādo sayampi ekantahitasukhāvaho anuvidhiyanānampi hetu, evañhi uppannacittattāyeva aparena samayena kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkheyyāni kāyena vācāya ca pāramiyo pūretvā sadevakaṃ lokaṃ tārento vicarati. Evaṃ sabbattha cittuppādopi bahūpakāro. Kāyavācāhi pana anuvidhiyanā atibahūpakārāyevāti veditabbā.

    ဧဝံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု စိတ္တုပ္ပာဒသ္သာပိ ဗဟူပကာရတံ ဒသ္သေတ္ဝာ ဣဒာနိ တတ္ထ နိယောဇေန္တော ‘‘တသ္မာ တိဟ စုန္ဒာ’’တိအာဒိမာဟ။ တံ အတ္ထတော ပာကဋမေဝ။

    Evaṃ kusalesu dhammesu cittuppādassāpi bahūpakārataṃ dassetvā idāni tattha niyojento ‘‘tasmā tiha cundā’’tiādimāha. Taṃ atthato pākaṭameva.

    ၈၅. ဧဝံ စတုစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ ဒသ္သိတေ သလ္လေခေ စိတ္တုပ္ပာဒသ္သာပိ ဗဟူပကာရတံ ဒသ္သေတ္ဝာ ဣဒာနိ တသ္သေဝ သလ္လေခသ္သ ဟိတာဓိဂမာယ မဂ္ဂဘာဝံ ဒသ္သေန္တော သေယ္ယထာပီတိအာဒိမာဟ။

    85. Evaṃ catucattālīsāya ākārehi dassite sallekhe cittuppādassāpi bahūpakārataṃ dassetvā idāni tasseva sallekhassa hitādhigamāya maggabhāvaṃ dassento seyyathāpītiādimāha.

    တသ္သတ္ထော , ယထာ နာမ, စုန္ဒ, ခာဏုကဏ္ဋကပာသာဏာဒီဟိ ဝိသမော မဂ္ဂော ဘဝေယ္ယ, တသ္သ ပရိက္ကမနာယ ပရိဝဇ္ဇနတ္ထာယ အညော သုပရိကမ္မကတော ဝိယ ဘူမိဘာဂော သမော မဂ္ဂော ဘဝေယ္ယ, ယထာ စ ရုက္ခမူလပာသာဏပပာတကုမ္ဘီလမကရာဒိ ပရိဗ္ယာကုလံ ဝိသမံ တိတ္ထမသ္သ, တသ္သ ပရိက္ကမနာယ ပရိဝဇ္ဇနတ္ထာယ အညံ အဝိသမံ အနုပုဗ္ဗဂမ္ဘီရံ သောပာနဖလကသဒိသံ တိတ္ထံ ဘဝေယ္ယ, ယံ ပဋိပန္နော သုခေနေဝ တံ နဒိံ ဝာ တဠာကံ ဝာ အဇ္ဈောဂာဟေတ္ဝာ န္ဟာယေယ္ယ ဝာ ဥတ္တရေယ္ယ ဝာ, ဧဝမေဝ ခော, စုန္ဒ, ဝိသမမဂ္ဂဝိသမတိတ္ထသဒိသာယ ဝိဟိံသာယ သမန္နာဂတသ္သ ဝိဟိံသကပုဂ္ဂလသ္သ သမမဂ္ဂသမတိတ္ထသဒိသာ အဝိဟိံသာ ဟောတိ ပရိက္ကမနာယ။ ယထေဝ ဟိ ဝိသမမဂ္ဂတိတ္ထပရိဝဇ္ဇနတ္ထာယ သမော မဂ္ဂော စ တိတ္ထဉ္စ ပဋိယတ္တံ, ဧဝံ ဝိဟိံသာပရိဝဇ္ဇနတ္ထာယ အဝိဟိံသာ ပဋိယတ္တာ, ယံ ပဋိပန္နော သုခေနေဝ မနုသ္သဂတိံ ဝာ ဒေဝဂတိံ ဝာ အဇ္ဈောဂာဟေတ္ဝာ သမ္ပတ္တိံ ဝာ အနုဘဝေယ္ယ ဥတ္တရေယ္ယ ဝာ လောကာ။ ဧတေနေဝ ဥပာယေန သဗ္ဗပဒာနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။

    Tassattho , yathā nāma, cunda, khāṇukaṇṭakapāsāṇādīhi visamo maggo bhaveyya, tassa parikkamanāya parivajjanatthāya añño suparikammakato viya bhūmibhāgo samo maggo bhaveyya, yathā ca rukkhamūlapāsāṇapapātakumbhīlamakarādi paribyākulaṃ visamaṃ titthamassa, tassa parikkamanāya parivajjanatthāya aññaṃ avisamaṃ anupubbagambhīraṃ sopānaphalakasadisaṃ titthaṃ bhaveyya, yaṃ paṭipanno sukheneva taṃ nadiṃ vā taḷākaṃ vā ajjhogāhetvā nhāyeyya vā uttareyya vā, evameva kho, cunda, visamamaggavisamatitthasadisāya vihiṃsāya samannāgatassa vihiṃsakapuggalassa samamaggasamatitthasadisā avihiṃsā hoti parikkamanāya. Yatheva hi visamamaggatitthaparivajjanatthāya samo maggo ca titthañca paṭiyattaṃ, evaṃ vihiṃsāparivajjanatthāya avihiṃsā paṭiyattā, yaṃ paṭipanno sukheneva manussagatiṃ vā devagatiṃ vā ajjhogāhetvā sampattiṃ vā anubhaveyya uttareyya vā lokā. Eteneva upāyena sabbapadāni yojetabbāni.

    ၈၆. ဧဝံ တသ္သေဝ ဟိတာဓိဂမာယ မဂ္ဂဘာဝံ ဒသ္သေတ္ဝာ ဣဒာနိ ဥပရိဘာဂင္ဂမနီယတံ ဒသ္သေန္တော, သေယ္ယထာပီတိအာဒိမာဟ။

    86. Evaṃ tasseva hitādhigamāya maggabhāvaṃ dassetvā idāni uparibhāgaṅgamanīyataṃ dassento, seyyathāpītiādimāha.

    တသ္သတ္ထော, ယထာ နာမ, စုန္ဒ, ယေ ကေစိ အကုသလာ ဓမ္မာ ပဋိသန္ဓိယာ ဇနကာ ဝာ အဇနကာ ဝာ, ဒိန္နာယပိ ပဋိသန္ဓိယာ ဝိပာကဇနကာ ဝာ အဇနကာ ဝာ, သဗ္ဗေ တေ ဇာတိဝသေန အဓောဘာဂင္ဂမနီယာတိ ဧဝံနာမာဝ ဟောန္တိ, ဝိပာကကာလေ အနိဋ္ဌာကန္တဝိပာကတ္တာ။ ယထာ စ ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ ပဋိသန္ဓိယာ ဇနကာ ဝာ အဇနကာ ဝာ ဒိန္နာယပိ ပဋိသန္ဓိယာ ဝိပာကဇနကာ ဝာ အဇနကာ ဝာ, သဗ္ဗေ တေ ဇာတိဝသေန ဥပရိဘာဂင္ဂမနီယာတိ ဧဝံနာမာဝ ဟောန္တိ, ဝိပာကကာလေ ဣဋ္ဌကန္တဝိပာကတ္တာ, ဧဝမေဝ ခော, စုန္ဒ, ဝိဟိံသကသ္သ။ပေ.။ ဥပရိဘာဂာယာတိ။ တတ္ရာယံ ဩပမ္မသံသန္ဒနာ – ယထာ သဗ္ဗေ အကုသလာ အဓောဘာဂင္ဂမနီယာ, ဧဝံ ဝိဟိံသကသ္သ ဧကာ ဝိဟိံသာပိ။ ယထာ စ သဗ္ဗေ ကုသလာ ဥပရိဘာဂင္ဂမနီယာ, ဧဝံ အဝိဟိံသကသ္သ ဧကာ အဝိဟိံသာပိ။ ဧတေနေဝ ဥပာယေန အကုသလံ အကုသလေန ကုသလဉ္စ ကုသလေန ဥပမေတဗ္ဗံ, အယံ ကိရေတ္ထ အဓိပ္ပာယောတိ။

    Tassattho, yathā nāma, cunda, ye keci akusalā dhammā paṭisandhiyā janakā vā ajanakā vā, dinnāyapi paṭisandhiyā vipākajanakā vā ajanakā vā, sabbe te jātivasena adhobhāgaṅgamanīyāti evaṃnāmāva honti, vipākakāle aniṭṭhākantavipākattā. Yathā ca ye keci kusalā dhammā paṭisandhiyā janakā vā ajanakā vā dinnāyapi paṭisandhiyā vipākajanakā vā ajanakā vā, sabbe te jātivasena uparibhāgaṅgamanīyāti evaṃnāmāva honti, vipākakāle iṭṭhakantavipākattā, evameva kho, cunda, vihiṃsakassa…pe… uparibhāgāyāti. Tatrāyaṃ opammasaṃsandanā – yathā sabbe akusalā adhobhāgaṅgamanīyā, evaṃ vihiṃsakassa ekā vihiṃsāpi. Yathā ca sabbe kusalā uparibhāgaṅgamanīyā, evaṃ avihiṃsakassa ekā avihiṃsāpi. Eteneva upāyena akusalaṃ akusalena kusalañca kusalena upametabbaṃ, ayaṃ kirettha adhippāyoti.

    ၈၇. ဧဝံ တသ္သေဝ သလ္လေခသ္သ ဥပရိဘာဂင္ဂမနီယတံ ဒသ္သေတ္ဝာ ဣဒာနိ ပရိနိဗ္ဗာပနေ သမတ္ထဘာဝံ ဒသ္သေတုံ သော ဝတ စုန္ဒာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သောတိ ဝုတ္တပ္ပကာရပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသော။ တသ္သ ယောတိ ဣမံ ဥဒ္ဒေသဝစနံ အာဟရိတ္ဝာ ယော အတ္တနာ ပလိပပလိပန္နော, သော ဝတ, စုန္ဒ, ပရံ ပလိပပလိပန္နံ ဥဒ္ဓရိသ္သတီတိ ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပလိပပလိပန္နောတိ ဂမ္ဘီရကဒ္ဒမေ နိမုဂ္ဂော ဝုစ္စတိ, နော စ ခော အရိယသ္သ ဝိနယေ။ အရိယသ္သ ပန ဝိနယေ ပလိပန္တိ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ဝုစ္စန္တိ။ ပလိပန္နောတိ တတ္ထ နိမုဂ္ဂော ဗာလပုထုဇ္ဇနော, တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ယထာ, စုန္ဒ, ကောစိ ပုရိသော ယာဝ နာသိကဂ္ဂာ ဂမ္ဘီရေ ကဒ္ဒမေ နိမုဂ္ဂော အပရံ တတ္ထေဝ နိမုဂ္ဂံ ဟတ္ထေ ဝာ သီသေ ဝာ ဂဟေတ္ဝာ ဥဒ္ဓရိသ္သတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, န ဟိ တံ ကာရဏမတ္ထိ, ယေန သော တံ ဥဒ္ဓရိတ္ဝာ ထလေ ပတိဋ္ဌပေယ္ယ, ဧဝမေဝ ယော အတ္တနာ ပဉ္စကာမဂုဏပလိပေ ပလိပန္နော, သော ဝတ ပရံ တထေဝ ပလိပပလိပန္နံ ဥဒ္ဓရိသ္သတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။

    87. Evaṃ tasseva sallekhassa uparibhāgaṅgamanīyataṃ dassetvā idāni parinibbāpane samatthabhāvaṃ dassetuṃ so vata cundātiādimāha. Tattha soti vuttappakārapuggalaniddeso. Tassa yoti imaṃ uddesavacanaṃ āharitvā yo attanā palipapalipanno, so vata, cunda, paraṃ palipapalipannaṃ uddharissatīti evaṃ sabbapadesu sambandho veditabbo. Palipapalipannoti gambhīrakaddame nimuggo vuccati, no ca kho ariyassa vinaye. Ariyassa pana vinaye palipanti pañca kāmaguṇā vuccanti. Palipannoti tattha nimuggo bālaputhujjano, tasmā evamettha atthayojanā veditabbā. Yathā, cunda, koci puriso yāva nāsikaggā gambhīre kaddame nimuggo aparaṃ tattheva nimuggaṃ hatthe vā sīse vā gahetvā uddharissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, na hi taṃ kāraṇamatthi, yena so taṃ uddharitvā thale patiṭṭhapeyya, evameva yo attanā pañcakāmaguṇapalipe palipanno, so vata paraṃ tatheva palipapalipannaṃ uddharissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.

    တတ္ထ သိယာ အယုတ္တမေတံ, ပုထုဇ္ဇနာနမ္ပိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီဥပာသကဥပာသိကာနံ ဓမ္မဒေသနံ သုတ္ဝာ ဟောန္တိယေဝ ဓမ္မံ အဘိသမေတာရော, တသ္မာ ပလိပပလိပန္နော ဥဒ္ဓရတီတိ, တံ န တထာ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဘဂဝာယေဝ ဟိ တတ္ထ ဥဒ္ဓရတိ, ပသံသာမတ္တမေဝ ပန ဓမ္မကထိကာ လဘန္တိ ရညာ ပဟိတလေခဝာစကော ဝိယ။ ယထာ ဟိ ရညော ပစ္စန္တဇနပဒေ ပဟိတံ လေခံ တတ္ထ မနုသ္သာ လေခံ ဝာစေတုံ အဇာနန္တာ ယော ဝာစေတုံ ဇာနာတိ, တေန ဝာစာပေတ္ဝာ တမတ္ထံ သုတ္ဝာ ‘‘ရညော အာဏာ’’တိ အာဒရေန သမ္ပာဒေန္တိ, န စ နေသံ ဟောတိ ‘‘လေခဝာစကသ္သ အယံ အာဏာ’’တိ။ လေခဝာစကော ပန ‘‘ဝိသ္သဋ္ဌာယ ဝာစာယ ဝာစေသိ အနေလဂဠာယာ’’တိ ပသံသာမတ္တမေဝ လဘတိ, ဧဝမေဝ ကိဉ္စာပိ သာရိပုတ္တပဘုတယော ဓမ္မကထိကာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ, အထ ခော လိခိတပဏ္ဏဝာစကော ဝိယ တေ ဟောန္တိ။ ဘဂဝတောယေဝ ပန သာ ဓမ္မဒေသနာ ရညော အာဏာ ဝိယ။ ယေ စ တံ သုတ္ဝာ ဓမ္မံ အဘိသမေန္တိ, တေ ဘဂဝာယေဝ ဥဒ္ဓရတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဓမ္မကထိကာ ပန ‘‘ဝိသ္သဋ္ဌာယ ဝာစာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ အနေလဂဠာယာ’’တိ ပသံသာမတ္တမေဝ လဘန္တီတိ။ တသ္မာ ယုတ္တမေဝေတန္တိ။ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန သုက္ကပက္ခော ဝေဒိတဗ္ဗော။

    Tattha siyā ayuttametaṃ, puthujjanānampi bhikkhubhikkhunīupāsakaupāsikānaṃ dhammadesanaṃ sutvā hontiyeva dhammaṃ abhisametāro, tasmā palipapalipanno uddharatīti, taṃ na tathā daṭṭhabbaṃ. Bhagavāyeva hi tattha uddharati, pasaṃsāmattameva pana dhammakathikā labhanti raññā pahitalekhavācako viya. Yathā hi rañño paccantajanapade pahitaṃ lekhaṃ tattha manussā lekhaṃ vācetuṃ ajānantā yo vācetuṃ jānāti, tena vācāpetvā tamatthaṃ sutvā ‘‘rañño āṇā’’ti ādarena sampādenti, na ca nesaṃ hoti ‘‘lekhavācakassa ayaṃ āṇā’’ti. Lekhavācako pana ‘‘vissaṭṭhāya vācāya vācesi anelagaḷāyā’’ti pasaṃsāmattameva labhati, evameva kiñcāpi sāriputtapabhutayo dhammakathikā dhammaṃ desenti, atha kho likhitapaṇṇavācako viya te honti. Bhagavatoyeva pana sā dhammadesanā rañño āṇā viya. Ye ca taṃ sutvā dhammaṃ abhisamenti, te bhagavāyeva uddharatīti veditabbā. Dhammakathikā pana ‘‘vissaṭṭhāya vācāya dhammaṃ desenti anelagaḷāyā’’ti pasaṃsāmattameva labhantīti. Tasmā yuttamevetanti. Vuttavipariyāyena sukkapakkho veditabbo.

    အဒန္တော အဝိနီတော အပရိနိဗ္ဗုတောတိ ဧတ္ထ ပန အနိဗ္ဗိသတာယ အဒန္တော။ အသိက္ခိတဝိနယတာယ အဝိနီတော။ အနိဗ္ဗုတကိလေသတာယ အပရိနိဗ္ဗုတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သော တာဒိသော ပရံ ဒမေသ္သတိ, နိဗ္ဗိသံ ကရိသ္သတိ , ဝိနေသ္သတိ ဝာ တိသ္သော သိက္ခာ သိက္ခာပေသ္သတိ, ပရိနိဗ္ဗာပေသ္သတိ ဝာ တသ္သ ကိလေသေ နိဗ္ဗာပေသ္သတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန သုက္ကပက္ခော ဝေဒိတဗ္ဗော။

    Adantoavinīto aparinibbutoti ettha pana anibbisatāya adanto. Asikkhitavinayatāya avinīto. Anibbutakilesatāya aparinibbutoti veditabbo. So tādiso paraṃ damessati, nibbisaṃ karissati , vinessati vā tisso sikkhā sikkhāpessati, parinibbāpessati vā tassa kilese nibbāpessatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Vuttavipariyāyena sukkapakkho veditabbo.

    ဧဝမေဝ ခော, စုန္ဒ, ဝိဟိံသကသ္သ။ပေ.။ ပရိနိဗ္ဗာနာယာတိ ဧတ္ထ ပန ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော – ယထာ ဟိ အတ္တနာ အပလိပပလိပန္နော ပရံ ပလိပပလိပန္နံ ဥဒ္ဓရိသ္သတိ, ဒန္တော ဒမေသ္သတိ, ဝိနီတော ဝိနေသ္သတိ, ပရိနိဗ္ဗုတော ပရိနိဗ္ဗာပေသ္သတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီတိ။ ကိံ ပန တန္တိ? အပလိပပလိပန္နတ္တံ, ဒန္တတ္တံ ဝိနီတတ္တံ ပရိနိဗ္ဗုတတ္တဉ္စ, ဧဝမေဝ ခော, စုန္ဒ, ဝိဟိံသကသ္သ ပုရိသပုဂ္ဂလသ္သ အဝိဟိံသာ ဟောတိ ပရိနိဗ္ဗာနာယ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယော အတ္တနာ အဝိဟိံသကော, တသ္သ ယာ အဝိဟိံသာ, အယံ ယာ ဧသာ ဝိဟိံသကသ္သ ပရသ္သ ဝိဟိံသာ, တသ္သာ ပရိနိဗ္ဗာနာယ ဟောတိ, အတ္တနာ ဟိ အဝိဟိံသကော ပရသ္သ ဝိဟိံသာစေတနံ နိဗ္ဗာပေသ္သတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ။ ကိံ ပန တန္တိ? အဝိဟိံသကတ္တမေဝ။ ယဉ္ဟိ ယေန အတ္တနာ အဓိဂတံ ဟောတိ, သော ပရံ တဒတ္ထာယ သမာဒပေတုံ သက္ကောတီတိ။

    Evameva kho, cunda, vihiṃsakassa…pe… parinibbānāyāti ettha pana evamattho veditabbo – yathā hi attanā apalipapalipanno paraṃ palipapalipannaṃ uddharissati, danto damessati, vinīto vinessati, parinibbuto parinibbāpessatīti ṭhānametaṃ vijjatīti. Kiṃ pana tanti? Apalipapalipannattaṃ, dantattaṃ vinītattaṃ parinibbutattañca, evameva kho, cunda, vihiṃsakassa purisapuggalassa avihiṃsā hoti parinibbānāya. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yo attanā avihiṃsako, tassa yā avihiṃsā, ayaṃ yā esā vihiṃsakassa parassa vihiṃsā, tassā parinibbānāya hoti, attanā hi avihiṃsako parassa vihiṃsācetanaṃ nibbāpessatīti ṭhānametaṃ vijjati. Kiṃ pana tanti? Avihiṃsakattameva. Yañhi yena attanā adhigataṃ hoti, so paraṃ tadatthāya samādapetuṃ sakkotīti.

    အထ ဝာ ယထာ အတ္တနာ အပလိပန္နော ဒန္တော ဝိနီတော ပရိနိဗ္ဗုတော ပရံ ပလိပပလိပန္နံ အဒန္တံ အဝိနီတံ အပရိနိဗ္ဗုတဉ္စ ဥဒ္ဓရိသ္သတိ ဒမေသ္သတိ ဝိနေသ္သတိ ပရိနိဗ္ဗာပေသ္သတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ, ဧဝမေဝ ဝိဟိံသကသ္သ ပုရိသပုဂ္ဂလသ္သ ဝိဟိံသာပဟာနာယ မဂ္ဂံ ဘာဝယတော ဥပ္ပန္နာ အဝိဟိံသာ ဟောတိ ပရိနိဗ္ဗာနာယ။ ပရိနိဗ္ဗုတော ဝိယ ဟိ အပရိနိဗ္ဗုတံ အဝိဟိံသာစေတနာဝ ဝိဟိံသာစေတနံ ပရိနိဗ္ဗာပေတုံ သမတ္ထာ။ ဧတမတ္ထံ ဒသ္သေန္တော ‘‘ဧဝမေဝ ခော, စုန္ဒာ’’တိအာဒိမာဟာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ယထာ စေတ္ထ, ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု။ အတိဝိတ္ထာရဘယေန ပန အနုပဒယောဇနာ န ကတာတိ။

    Atha vā yathā attanā apalipanno danto vinīto parinibbuto paraṃ palipapalipannaṃ adantaṃ avinītaṃ aparinibbutañca uddharissati damessati vinessati parinibbāpessatīti ṭhānametaṃ vijjati, evameva vihiṃsakassa purisapuggalassa vihiṃsāpahānāya maggaṃ bhāvayato uppannā avihiṃsā hoti parinibbānāya. Parinibbuto viya hi aparinibbutaṃ avihiṃsācetanāva vihiṃsācetanaṃ parinibbāpetuṃ samatthā. Etamatthaṃ dassento ‘‘evameva kho, cundā’’tiādimāhāti evamettha attho daṭṭhabbo. Yathā cettha, evaṃ sabbapadesu. Ativitthārabhayena pana anupadayojanā na katāti.

    ၈၈. ဧဝံ တသ္သ ပရိနိဗ္ဗာပနေ သမတ္ထဘာဝံ ဒသ္သေတ္ဝာ ဣဒာနိ တံ ဒေသနံ နိဂမေတ္ဝာ ဓမ္မပဋိပတ္တိယံ နိယောဇေတုံ ဣတိ ခော, စုန္ဒာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သလ္လေခပရိယာယောတိ သလ္လေခကာရဏံ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ ဧတ္ထ အဝိဟိံသာဒယော ဧဝ ဝိဟိံသာဒီနံ သလ္လေခနတော သလ္လေခကာရဏံ ။ တေသံ ဝသေန စိတ္တသ္သ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗတော စိတ္တုပာဒကာရဏံ, ဝိဟိံသာဒိ, ပရိက္ကမနသ္သ ဟေတုတော ပရိက္ကမနကာရဏံ, ဥပရိဘာဂနိပ္ဖာဒနတော ဥပရိဘာဂကာရဏံ , ဝိဟိံသာဒီနံ ပရိနိဗ္ဗာပနတော ပရိနိဗ္ဗာနကာရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဟိတေသိနာတိ ဟိတံ ဧသန္တေန။ အနုကမ္ပကေနာတိ အနုကမ္ပမာနေန။ အနုကမ္ပံ ဥပာဒာယာတိ အနုကမ္ပံ စိတ္တေန ပရိဂ္ဂဟေတ္ဝာ, ပရိစ္စာတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကတံ ဝော တံ မယာတိ တံ မယာ ဣမေ ပဉ္စ ပရိယာယေ ဒသ္သေန္တေန တုမ္ဟာကံ ကတံ။ ဧတ္တကမေဝ ဟိ အနုကမ္ပကသ္သ သတ္ထု ကိစ္စံ, ယဒိဒံ အဝိပရီတဓမ္မဒေသနာ။ ဣတော ပရံ ပန ပဋိပတ္တိ နာမ သာဝကာနံ ကိစ္စံ။ တေနာဟ ဧတာနိ, စုန္ဒ, ရုက္ခမူလာနိ။ပေ.။ အမ္ဟာကံ အနုသာသနီတိ။

    88. Evaṃ tassa parinibbāpane samatthabhāvaṃ dassetvā idāni taṃ desanaṃ nigametvā dhammapaṭipattiyaṃ niyojetuṃ iti kho, cundātiādimāha. Tattha sallekhapariyāyoti sallekhakāraṇaṃ. Esa nayo sabbattha ettha avihiṃsādayo eva vihiṃsādīnaṃ sallekhanato sallekhakāraṇaṃ . Tesaṃ vasena cittassa uppādetabbato cittupādakāraṇaṃ, vihiṃsādi, parikkamanassa hetuto parikkamanakāraṇaṃ, uparibhāganipphādanato uparibhāgakāraṇaṃ , vihiṃsādīnaṃ parinibbāpanato parinibbānakāraṇanti veditabbā. Hitesināti hitaṃ esantena. Anukampakenāti anukampamānena. Anukampaṃ upādāyāti anukampaṃ cittena pariggahetvā, pariccātipi vuttaṃ hoti. Kataṃ vo taṃ mayāti taṃ mayā ime pañca pariyāye dassentena tumhākaṃ kataṃ. Ettakameva hi anukampakassa satthu kiccaṃ, yadidaṃ aviparītadhammadesanā. Ito paraṃ pana paṭipatti nāma sāvakānaṃ kiccaṃ. Tenāha etāni, cunda, rukkhamūlāni…pe… amhākaṃ anusāsanīti.

    တတ္ထ စ ရုက္ခမူလာနီတိ ဣမိနာ ရုက္ခမူလသေနာသနံ ဒသ္သေတိ။ သုညာဂာရာနီတိ ဣမိနာ ဇနဝိဝိတ္တဋ္ဌာနံ။ ဥဘယေနာပိ စ ယောဂာနုရူပသေနာသနမာစိက္ခတိ, ဒာယဇ္ဇံ နိယ္ယာတေတိ။ ဈာယထာတိ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနေန အဋ္ဌတိံသာရမ္မဏာနိ, လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေန စ အနိစ္စာဒိတော ခန္ဓာယတနာဒီနိ ဥပနိဇ္ဈာယထ, သမထဉ္စ ဝိပသ္သနဉ္စ ဝဍ္ဎေထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ မာ ပမာဒတ္ထာတိ မာ ပမဇ္ဇိတ္ထ။ မာ ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော အဟုဝတ္ထာတိ ယေ ဟိ ပုဗ္ဗေ ဒဟရကာလေ, အာရောဂ္ယကာလေ, သတ္တသပ္ပာယာဒိသမ္ပတ္တိကာလေ, သတ္ထု သမ္မုခီဘာဝကာလေ စ ယောနိသောမနသိကာရဝိရဟိတာ ရတ္တိန္ဒိဝံ မင္ဂုလဘတ္တာ ဟုတ္ဝာ သေယ္ယသုခံ မိဒ္ဓသုခမနုဘောန္တာ ပမဇ္ဇန္တိ, တေ ပစ္ဆာ ဇရာကာလေ, ရောဂကာလေ, မရဏကာလေ, ဝိပတ္တိကာလေ, သတ္ထု ပရိနိဗ္ဗုတကာလေ စ တံ ပုဗ္ဗေ ပမာဒဝိဟာရံ အနုသ္သရန္တာ, သပ္ပဋိသန္ဓိကာလကိရိယဉ္စ ဘာရိယံ သမ္ပသ္သမာနာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော ဟောန္တိ, တုမ္ဟေ ပန တာဒိသာ မာ အဟုဝတ္ထာတိ ဧတမတ္ထံ ဒသ္သေန္တော အာဟ ‘‘မာ ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော အဟုဝတ္ထာ’’တိ။ အယံ ဝော အမ္ဟာကံ အနုသာသနီတိ အယံ အမ္ဟာကံ သန္တိကာ ‘‘ဈာယထ မာ ပမာဒတ္ထာ’’တိ တုမ္ဟာကံ အနုသာသနီ, ဩဝာဒောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

    Tattha ca rukkhamūlānīti iminā rukkhamūlasenāsanaṃ dasseti. Suññāgārānīti iminā janavivittaṭṭhānaṃ. Ubhayenāpi ca yogānurūpasenāsanamācikkhati, dāyajjaṃ niyyāteti. Jhāyathāti ārammaṇūpanijjhānena aṭṭhatiṃsārammaṇāni, lakkhaṇūpanijjhānena ca aniccādito khandhāyatanādīni upanijjhāyatha, samathañca vipassanañca vaḍḍhethāti vuttaṃ hoti. Mā pamādatthāti mā pamajjittha. Mā pacchā vippaṭisārino ahuvatthāti ye hi pubbe daharakāle, ārogyakāle, sattasappāyādisampattikāle, satthu sammukhībhāvakāle ca yonisomanasikāravirahitā rattindivaṃ maṅgulabhattā hutvā seyyasukhaṃ middhasukhamanubhontā pamajjanti, te pacchā jarākāle, rogakāle, maraṇakāle, vipattikāle, satthu parinibbutakāle ca taṃ pubbe pamādavihāraṃ anussarantā, sappaṭisandhikālakiriyañca bhāriyaṃ sampassamānā vippaṭisārino honti, tumhe pana tādisā mā ahuvatthāti etamatthaṃ dassento āha ‘‘mā pacchā vippaṭisārino ahuvatthā’’ti. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanīti ayaṃ amhākaṃ santikā ‘‘jhāyatha mā pamādatthā’’ti tumhākaṃ anusāsanī, ovādoti vuttaṃ hoti.

    ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

    Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya

    သလ္လေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

    Sallekhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.







    Related texts:



    တိပိဋက (မူလ) • Tipiṭaka (Mūla) / သုတ္တပိဋက • Suttapiṭaka / မဇ္ဈိမနိကာယ • Majjhimanikāya / ၈. သလ္လေခသုတ္တံ • 8. Sallekhasuttaṃ

    ဋီကာ • Tīkā / သုတ္တပိဋက (ဋီကာ) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / မဇ္ဈိမနိကာယ (ဋီကာ) • Majjhimanikāya (ṭīkā) / ၈. သလ္လေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ • 8. Sallekhasuttavaṇṇanā


    © 1991-2023 The Titi Tudorancea Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
    Contact